1
دانشیار روابط بین الملل دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران
2
کارشناسی ارشد مطالعات منطقه ای دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران
چکیده
از گذشته های دور، قفقازجنوبی در سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران اهمیت زیادی داشته است. در میان جمهوریهای استقلال یافته از شوروی، ایران با ارمنستان رابطه گسترده و بهتری نسبت به جمهوریهای دیگر داشته است. دو کشور همسایه با برخورداری از پیوندهای تاریخی و فرهنگی دیرینه، دارای ظرفیتهای بالقوه و پتانسیلهای فراوانی برای توسعه همکاریهای اقتصادی هستند. با وجود تأکیدات مکرر مقامات دو کشور بر گسترش این روابط، بهرهبرداری کامل از این ظرفیتها همچنان با چالشهایی مواجه هستند. هدف از این نوشتار، بررسی تحلیل روابط اقتصادی ایران و ارمنستان براساس مدل SWOT میباشد. سوال این پژوهش به این صورت است که روابط اقتصادی ایران و ارمنستان براساس مدل SWOT چگونه تحلیل میشود؟ نتایج پژوهش نشان میدهد که بهرهگیری از مزایای جغرافیایی، تقویت زیرساختها، و همکاری در پروژههای انرژی و حملونقل میتواند به تقویت این روابط کمک کند. همچنین، مدیریت تهدیدات ژئوپلیتیکی و تحریمهای بینالمللی ایران استفاده از توافقنامههای تجاری نظیر همکاری با اتحادیه اوراسیا میتواند مسیر این همکاریها را هموارتر کند. رویکرد پژوهش کیفی و روش مورد استفاده توصیفی- تحلیلی است. جمعآوری اطلاعات به صورت اسنادی وکتابخانهای و تحلیل دادهها با استفاده از مدل SWOT انجام شده است.
امیدی، علی (۱۳۹۲)، " چشم انداز روابط اقتصادی جمهوریاسلامی ایران- ارمنستان و قابلیت آن در ترانزیت گاز"، فصلنامه آسیای مرکزی و قفقاز، دوره 10، شماره 83.
امیراحمدیان، بهرام و رضازاده، حبیب و جرفی، احمد ( ۱۳۹۵)، " تحلیل روابط ایران و ارمنستان با استفاده از چارچوب نظری واقعگرایی تدافعی"، مطالعات اوراسیای مرکزی، دوره ۹، شماره۱.
خبرگزاری ایرنا (۱۴۰۳)، "ایرنا، سفیر ایران: باید پل بزرگتری در مرز ایران و ارمنستان احداث شود"، ۱۷ آبان ۱۴۰۳، خبرگزاری جمهوری اسلامی ایران، قابل دسترسی در: http://www.irna.ir/xjS3Mg
تقیلو، فرامرز و صادقهراب، اکبر (1402)، "قدرت لابیارمنی در آمریکا و منازعات در قفقازجنوبی: با نظر به تحولات جنگدوم قرهباغ"، فصلنامه علمی مطالعات قدرت نرم، دوره 13، شماره3، شماره پیاپی (34)، پاییز 1402، ص 113-139.
تلیس، اشلی و دیگران (1382)، سنجش قدرت ملی در عصر فراصنعتی، ترجمه موسسه فرهنگی مطالعات و تحقیقات بینالمللی ابرار معاصر تهران: موسسه ابرار معاصر.
تیشهیار، ماندانا و بخشی، اسمعیل (1399)، "روسیه و ابتکار یک کمربند و یک راه چین؛ فرصتها و تهدیدها"، مطالعات اوراسیای مرکزی، دوره 13، شماره 2، پاییز و زمستان 1399.
جباری ملکی، مسعود و هدایتی شهیدانی، مهدی (1401)،"روابط اقتصادی ایران و ارمنستان در چارچوب همگرایی اوراسیایی پس از بحران قرهباغ 2020"، پایاننامه دانشگاه گیلان، شهریور 1401.
جعفریهزارانی، نورالدین (1402)، "اثرات تحریمهای بینالمللی بر اقتصاد ایران و معیشت مردم"، سیویلیکا، 18 آذر 1402.
حداد، غلامرضا و مودب، بهرنگ (1399)، "فرصتها و چالشهای ایران در پیوستن به اتحادیه اوراسیا"، همایش بینالمللی اتحادیه اوراسیا و نقش ژئوپلیتیک مناطق آزاد در توسعه روابط منطقهای، 27 آبان 1399.
خواجوی، پیمان و مهاجرانی، سید مجید و دومانلو، طیبه (1396)، "بایستههای استراتژیک ایران در مقابل داعش: تحلیلی بر اساس مدل SWOT"، مرکز مطالعات استراتژیک خاورمیانه، 1396.
دهقان، رضا (1403)، "تقویت لجستیکی: چرا ایران هنوز هاب لجستیک منطقه نشده است"، دنیای اقتصاد، شماره روزنامه:6177، شماره خبر: 4133470، آبان 1403.
رشیدی، احمد (1402)، "کریدور میانی و منافع ایران در قفقازجنوبی"، فصلنامه مطالعات آسیای مرکزی و قفقاز، سال بیست و نهم، شماره 121، بهار 1402، صص 27-54.
رضایی، طاهره و تکلیف، عاطفه و قاسمی، عبدالرسول (1396-1397)، "امکان سنجی تشکیل هاب گاز در ایران با استفاده از رویکرد swot "، پژوهشنامه اقتصاد انرژی ایران، سال هشتم، شماره 29.
رومی، فرشاد (1402)، "ایران و کشورهای همسایه"، نشر قومس، سال چاپ 1402.
ساسانیان، سعید و حاجیانی، ابراهیم (1396)، "راهبردهای ایران در رویارویی با راهبرد مداخلهجویانه قومی عربستان"، مجله سیاست دفاعی، سال بیست و ششم، شماره 101، 45-75.
شاهمحمدی، پریسا و خلیلی، رضا (1401)، "تاثیر همگرایی جمهوری آذربایجان و رژیم اسرائیل بر امنیت ملی ایران"، فصلنامه سیاست خارجی، سال سی و ششم، شماره 4، زمستان 1401، صص 29-52.
صدیق، میرابراهیم (1385)، "روابط اقتصادی و سیاسی جمهوری ارمنستان با جمهوری اسلامی ایران"، فصلنامه مطالعات آسیای مرکزی و قفقاز، شماره 56، زمستان 1385، صص 121-146.
طروسیان، رایموند و اسمعیلپور روشن، علیاصغر و پروازی، مهناز (1402)، "نقش روابط دوجانبه ایران و ارمنستان در توسعه ژئوپلیتیکی منطقه قفقاز"، فصلنامه حغرافیا(برنامهریزی منطقه)، دوره 13، شماره 50، بهار 1402، صص 391-405.
عباسزاده فتحآبادی، مهدی و همکاران (1400)، "تحلیل سازهانگارانه چرخش در سیاست خارجی ایران در بحران قرهباغ 2020"، دوفصلنامه مطالعات اوراسیای مرکزی، دوره 14، شماره دوم، زمستان.
عبدی، عطاله و صفویهمامی، سیدیحیی و حسینبر، محمدعثمان و نامدارزاده، مسلم (1402)، "تبیین الزامات ناحیهای در توسعه چابهار"، فصلنامه آمایش سیاسی فضا، دوره 6، شماره 3، تابستان 1403.
عطایی، فرهاد (1391 )، "ایران و کشورهای قفقاز جنـوبی"، فـصلنامه مطالعـات اوراسـیای مرکـزی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، سال پنجم، شماره ۱۰.
فیضاللهی، مهدی و پوراحمدیمیبدی، حسین (1403)، "سرریز تحولات قفقازجنوبی (2020-2023) بر معادلات غرب آسیا"، فصلنامه علمی مطالعاتخاورمیانه، سال 30، شماره4، پیاپی (114)، زمستان 1402.
کالجی، ولی و هرورانی، حسین (1400)، "راهکارهای تقویت دیپلماسی اقتصادی ایران و جمهوری ارمنستان پس از بحران قره باغ"، معاونت مطالعات سیاسی، تیرماه 1400.
کریمینژاد، رستم (1403)، "امضای چهار تفاهمنامه همکاری سازمان منطقه آزاد چابهار با فعالان اقتصادی ارمنستان"، آبان ماه 1403؛ خبرگزاری جمهوری اسلامی، ایرنا، قابل دسترسی در: https://www.irna.ir/news/85659775
کولایی، الهه و جوکار، علیاکبر (1399)، "نقش تحولات روابط روسیه با غرب در همکاری اقتصادی ایران با کشورهای قفقازجنوبی(2014-2019)"، فصلنامه آسیای مرکزی و قفقاز، شماره 112، زمستان 1399، صص 93-116.
کولایی، الهه و گودرزی، مهناز (1393)، "تاثیر تحولات روابط ارمنستان و ترکیه بر روابط ارمنستان و ایران"، فصلنامه ژئوپلیتیک، سال یازدهم، شماره اول، بهار 1394.
متقی، افشین و آمره، محمد (1402)، "تبیین روندهای دفاعی-امنیتی حوزه ژئوپلیتیکی قفقازجنوبی (آذربایجان، گرجستان، ارمنستان) و ایران"، آفاق امنیت، سال شانزدهم،شماره 59، تابستان 1402، صص 117-146.
متین، مهدخت (1401)، "وضعیت انرژی در کشور ارمنستان و مبادلات آن با ایران"، مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی، جامعه اندیشکدهها، 29 دی 1401.
متین، مهدخت و صابری، علی (1401)، "وضعیت انرژی در کشور ارمنستان و مبادلات آن با ایران"، مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی(جامعه اندیشکدهها)، 1401؛ قابل دسترسی در:
مرکز پژوهشهای اتاق ایران، "کریدورهای منطقهای و موقعیت ژئواکونومیک ایران"، مدیریت اقتصاد کلان و آینده پژوهی، تیرماه 1401.
منصوریان، گقارد و اسمعیلی، بشیر (1402)، "جایگاه استان سیونیک ارمنستان در معادلات امنیتی کشورهای پیرامونی"، فصلنامه تحقیقات سیاسی و بین المللی، شماره 54، صص 60-73.
موسوی شهیدی، سیدمهدی و احمدی کروچ، سیدعباس (1398)، "زمینه های تعامل، رقابت و تنش در روابط ژئوپلیتیکی ایران و آذربایجان و ارائه مدل پیشنهادی"، فصلنامه روابط خارجی، سال یازدهم، شماره چهلودوم، تابستان 1398، صص 69-102.
هادیزاده نائینی، عبدالرضا (1402)، "مبادلات تجاری ایران و ارمنستان سال به سال در حال افزایش است"، خبرگزاری جمهوری اسلامی، ایرنا، 12 دی 1402، قابل دسترسی در:
https://irna.ir/xjPnMZ
هرگنیان، صدا (2023)، "ارمنستان 20 تا 30 درصد انرژی مورد نیاز خود را از منابع داخلی تامین میکند"، قابل دسترسی در: https://hetq.am/hy/article/156089
منابع لاتین
Caucasus Watch(2024), Economic Cooperation of Armenia and Iran: Great Potential and Great Challenges, at:https://caucasuswatch.de/en/insights/economic-cooperation-of-armenia-and-iran-great-potential-and-great-challenges.html#_ftn19(Accessed on: 4 AUG 2024)
Grigoryan, Karen; Arpanahi, Ali (2022) “Perspectives of Armenian: Iranian economic relations within Belt and Road Initiative” , Ordnungspolitische Diskurse, No. 2022-8, OrdnungsPolitisches Portal (OPO), Erfurt
Iranenergyproject (2012), Available at: http://www.iranenergyproject.org/2953/iran-to-supply-armenia-with-gasolinediesel-oil., (Accessed on: 23/8/2012).
Jacobson, Michael (2008), "sanction against Iran:A Promising Struggle", Washington Quarterly , Volume 31, Number 3
Kaya, Zeynep(2011) "IRAN AND ARMENIA: A SYMBIOTIC RELATIONSHIP" pp. 153_171
Novikova, Gayane (2000); Armenia and the Middle East, Middle East Review of International Affairs, Vol. 4, No. 4, available at: Also see: www.criaonline.org, (accessed on 12/9/2012).
Moniqute, Claude and Williame Racimora(2013), “The Armenia-Iran Relationship, Strategic Implications for South Caucasus Region”, European Strategic Intelligence and Security Center, Available at:http://www.esisc.org/publications/analyses/the-armenian-iran-relationship, Accessed on: 24/5/ 2014.
Rosenkvist, Morton Anstrop (2005), “Black Soil Oil and Ethnicity in the Nagorno-Karabakh Conflict”, Center Argentina de Estudios Internacionales, Working Paper.
Sdigh, Mirebrahim(2006); Political and Economic Ties with the Islamic Republic of Iran Republic of Armenia, Central Asia and Caucasus Studies Quarterly, Vol. 15, No. 56, pp. 121-146. Tehran [in Persian].
Spohr, Alexandre P. (2107). Foreign Policy’s Role in Promoting Development: the Brazilian and Turkish on http://www.scielo.br/scielo.php?script=sci_arttext&pid=S010285292017000100157.
Varun, Vira and Erin Fitzgerald and Brandon Fite (2012), The United States and Iran: Competition involving Turkey and the South Caucasus, Center for Strategic International Studies (CSIS).