دانشجوی دکتری مدیریت بازرگانی و راهبردی دانشگاه تهران
چکیده
برندسازی و تصویرسازی ملّی از گذشته تاکنون دغدغه بسیاری از کشورها برای تقویت نفوذ و جایگاه خود در جهان بوده است و دولتها از ابزارهای گوناگون سخت یا نرم برای ارتقای برند ملّی بهره بردهاند. دیپلماسی اقتصادی یکی از عناصر سیاست خارجی است که با استفاده از ظرفیتها و فرصتهای اقتصادی و تجاری پیشروی کشورها موجب تولید ثروت و حتی تقویت برند ملّی میشود. برند ملّی جمهوری اسلامی ایران با توجه به جوّ شدید ایران هراسی و اعمال تحریمهای ظالمانه، موقعیت مطلوبی ندارد و بایستی علاوه بر اقدامات مرتبط با حوزه دیپلماسی عمومی و فرهنگی، از ظرفیتها و فرصتهای فراوان اقتصادی نیز به منظور برندسازی ملّی بهره برد. پرسش پژوهش حاضر آن است که چه ظرفیتهایی در دیپلماسی اقتصادی جمهوری اسلامی ایران وجود دارد که میتواند موجب ارتقای برند ملّی شود؟ از این رو، هدف این پژوهش، شناسایی ظرفیتهای اقتصادی و تجاری مؤثر بر ارتقای برند ملّی جمهوری اسلامی ایران است. روش مقاله کیفی و از نوع اکتشافی مبتنی بر تحلیل توصیفی است. برای پاسخ به پرسش پژوهش، دادهها با مرور منابع کتابخانهای، ظرفیتهای اساسی در حوزه دیپلماسی اقتصادی بهدست آمد که میتوانند به صورت مستقیم یا غیر مستقیم برند ملّی کشور را ارتقا دهد.
اقتصادنیوز (1398)، «چند درصد از نفت جهان از مسیر تنگه هرمز تامین می شود؟»، کد خبر: ۳۰۴۲۳۴، قابل دسترس در: https://www.eghtesadnews.com/fa/tiny/news-304234
بیدالله خانی، آرش (1396)، «برندینگ و تصویرسازی ملی؛ دورۀ معاصر ایران»، استاد راهنما: حمید احمدی، رساله دکتری، تهران: دانشگاه تهران.
پرند، فرهاد (1392)، «نقش ترانزیت خارجی در توسعه روابط بازرگانی ایران با کشورهای آسیای مرکزی، فرصتها و چالشها»، دو ماهنامه بررسیهای بازرگانی، دوره 11، شماره 60.
جعفری هفتخوانی، نادر (1391)، مدیریت گردشگری و وجهه ملی در جمهوری اسلامی ایران، تهران: انتشارات دانشگاه امام صادق(ع).
جلالی ترشیزی، حمیدرضا (1398)، «روابط اقتصادیِ خارجی در چارچوب اقتصاد مقاومتی»، استاد راهنما: دکتر سهراب شهابی، پایاننامه کارشناسی ارشد، تهران: دانشکده روابط بین الملل وزارت امورخارجه.
حسینی، مجید و بیدالله خانی، آرش (1394)، «برندسازی و بازاریابی سیاسی؛ الگویی جدید برای توسعه ارتباطات سیاسی مشارکتی»، فصلنامه سیاست، دوره 45، شماره 4.
حیدری، محمدعلی (1386)، «ناباکو و امنیت انرژی و بازیگران منطقهای و فرامنطقهای»، مطالعات آسیای مرکزی و قفقاز، شماره 66.
حیدری، محمد و انعامی علمداری، سهراب (1391)، «دیپلماسی اقتصادی در سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران»، فصلنامه علوم سیاسی، دوره 8، شماره 20، صص39-61.
خادمزاده، جواد؛ ایزدی، جهانبخش و سلطانی، علیرضا (1397)، «جایگاه برند ملی در دیپلماسی عمومی نوین جمهوری اسلامی ایران»، پژوهشهای جغرافیای سیاسی، دوره 3، شماره 3، صص 157-178.
خدادادحسینی، سیدحمید و رضوانی، مهران (1399)، مدیریت جامع برند، تهران: نشر دفتر پژوهشهای فرهنگی.
دهقانی فیروزآبادی، سیدجلال؛ توکلی، رضا و عربپور، امیرحسین (1400)، دیپلماسی اقتصادی؛ روندها و چشمانداز منطقهای و جهانی، تهران: انتشارات دانشگاه امام صادق(ع).
رحیمیان، اشرف (1392)، «برند کارفرما؛ راهبرد نوین مدیریت سرمایههای انسانی»، پژوهشهای مدیریت منابع انسانی، دوره 5، شماره 2، صص 127-150.
رمضانی، روحالله (1380)، چارچوبی تحلیلی برای بررسی سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران، ترجمه علیرضا طیب، تهران: نشر نی.
رنجکش، محمدجواد (1397)، «جایگاه دیپلماسی مبادله علمی در تصویرسازی ملی مطالعه موردی دانشجویان افغانستانی دانشگاه فردوسی مشهد»، دومین دوره گفتگوهای فرهنگی ایران و افغانستان (تعاملات دانشگاهی و آموزش، محور توسعه پایدار ایران و افغانستان).
سریعالقلم، محمود (1390)، «مفهوم قدرت و عملکرد سیاست خارجی: مقایسه چین و ایران»، فصلنامه روابط خارجی، دوره 3، شماره 1.
شاهینی، زینب (1395)، «طراحی مدل دیپلماسی رسانهای جهت دستیابی به برند ملی»، استاد راهنما: دکتر سید مهدی شریفی، پایان نامه کارشناسی ارشد، تهران: دانشگاه تهران.
شرف، محمدرضا و فاضلی، حبیب اله (1399)، «مهاجران و ظرفیت های پیشرفت؛ همافزایی قدرت نرم ایران و افغانستان»، فصلنامه علمی مطالعات قدرت نرم، دوره 10، شماره 2، صص 211-244.
صادقی شاهدانی، مهدی؛ توکلی، رضا و عربپور، امیرحسین (1400)، «الگوی تدوین سیاستهای دیپلماسی اقتصادی جمهوری اسلامی ایران مبتنی بر بررسی اسناد بالادستی»، سیاستهای راهبردی و کلان، دوره 9 شماره ویژه، صص 106-130.
صحت، سید حسن (1398)، برندسازی ملی؛ برآیند تعامل اثربخش دیپلماسی عمومی و رسمی در تامین منافع ملی، تهران: انتشارات راه ابریشم.
طباطبایی، سیدعلی (1388)، «بایستههای دیپلماسی اقتصادی جمهوری اسلامی ایران در عصر جهانی شدن»، فصلنامه مطالعات سیاسی، شماره 5.
عربپور، امیرحسین (1397)، «نقش دیپلماسی اقتصادی در ساخت دولت اسلامی (دولت مقدمه ساز تمدن نوین اسلامی)»، چهارمین همایش ملی تمدن نوین اسلامی.
فرتوکزاده، حمیدرضا و وزیری، جواد (1393)، گذار به اقتصاد مقاومتی، تهران: دانشگاه عالی دفاع ملی.
کاظمی، سید علی اصغر (1365)، دیپلماسی نوین در عصر دگرگونی در روابط بینالملل، تهران: دفتر مطالعات سیاسی و بینالمللی.
متقینژاد، مصطفی (1394)، «نقش گردشگری سلامت در تصویرسازی از جمهوری اسلامی ایران در خارج از کشور (نمونه پژوهشی: بیمارستان رضوی مشهد)»، استاد راهنما: محسن خلیلی، پایاننامه کارشناسی ارشد، مشهد: دانشگاه فردوسی.
مرتضایی، شیدا؛ مجتهدزاده، پیروز و عزتی، عزت اله (1398)، «دیپلماسی گردشگری و رونق گردشگری در منطقه مکران (مطالعه موردی: روابط ایران با همسایگان شرقی)»، فصلنامه جغرافیا (برنامهریزی منطقهای)، دوره 9، شماره 3.
نامی، محمدحسن و عباسی، علیرضا (1388)، «تحلیل جایگاه ژئواکونومیک ایران در خاورمیانه»، فصلنامه بینالمللی ژئوپلیتیک، دوره 5، شماره 15.
ب) لاتین
Adamson, F. B., & Tsourapas, G. (2019). Migration diplomacy in world International Studies Perspectives, 20(2), 113-128
Aharoni, Ido and Grinstein, Amir (2017), "How to (re)position a country?A case study of the power of micro-marketing", Place Branding and Public Diplomacy, Macmillan Publishers Ltd. 1751-8040, January.
Baranay, P. (2009), Modern Economic Diplomacy. Diplomatic Economic Club. On: http://www.dec.lv/mi/Baranay_ Pavol_engl.pdf.
Buhmann, Alexander (2016), Measuring Country Image, Theory, Method, and Effects, Fribourg: Springer.
Florek, M. (2005). The Country Brand as a New Challenge for Poland. Place Branding, 1, 205-214.
Kent, Ann (2007) Beyond Compliance China, International Organizations, and Global Security, Stanford: Stanford University press
Kramer, Helmut (2016)Austrian foreign policy 1995–2015, OZP-Austrian Journal of Political Science, September, Vol. 45, Issue 2, Pp:49-58.
Mardonova, Parvina (2017),” Public Diplomacy and Media Work - "Nation Branding" - Illusion and Effect”, ANDRÁSSY UNIVERSITÄT BUDAPEST, Fakultät für Internationale Beziehungen, (In German).
Schwab, K. (2018). The global competitiveness report 2017-2018. Geneva: World Economic Forum.
Temporal, P. (2000). “Branding in Asia — The Creation”, Development and Management of Asian Brands for the Global Market, John Wiley & Sons (Asia) Pte Ltd, Singapore.
Van Ham. Peter,(2001), The Rise of the Brand State: The Postmodern, Political Image and Reputation, Foreign Affairs, Vol. 80, No. 5 (Sept.-Oct)
World Trade organization (2013). Trade Policy Review. Geneva: World Trade Organization.
weforum.org
Zuidema Froukje (2016). The Effectivness of the Economic Diplomacy of the Netherlands, Utrecht University.