فصلنامه سیاست خارجی

فصلنامه سیاست خارجی

تبیین چالش‌ها و فرصت‌های ژئوپلیتیکی روابط ایران و مصر

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشیار گروه جغرافیای سیاسی، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران(نویسنده مسئول)
2 دانشجوی دکتری گروه جغرافیای سیاسی، واحد یادگار امام خمینی(ره) شهرری، دانشگاه آزاد اسلامی
3 استادیار گروه جغرافیای سیاسی، واحد یادگار امام خمینی(ره) شهرری، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
چکیده
کنش و کنش متقابل روابط ایران و مصر در نظام جهانی و منطقه ­ای همواره مسائل جدیدی را در منطقۀ خاورمیانه و شمال آفریقا می ­آفریند و در واقع هرگونه رفتار دو کشور، ژئوپلیتیک مناطق یاد شده را با تغییرات گسترده مواجه می ­کند. در طی سال­های اخیر، تحولات خاورمیانه، فرصت­های ژئوپلیتیکی بی ­شماری را در راستای توسعه روابط دو کشور ایران و مصر فراهم کرده است که به این منظور، پژوهش حاضر با روش توصیفی – تحلیلی ، تبیین چالش‌ها و فرصت‌های ژئوپلیتیکی روابط ایران و مصر را مورد مطالعه قرار داده است. این پژوهش عوامل سیاسی، منطقه­ ای و بین ­المللی را از چالش­ ها و موانع هم­گرایی میان جمهوری اسلامی ایران و جمهوری عربی مصر دانسته و رفع این موانع را موجب ارتقاء جایگاه منطقه­ ای دو کشور م ­داند و هم­چنین فرصت­ه ای ژئوپلیتیک و عوامل ژئواکونومیک را موجب افزایش هم­گرایی­ های میان دو کشور می­ داند. در پژوهش حاضر، جامعۀ آماری را صاحب­نظران و اساتید رشت ه­های ژئوپلیتیک و روابط بین الملل تشکیل می­دهند که حجم نمونه، تعداد 50 نفر بر اساس مدل کوکران تخمین زده شده و از آزمون میانگین در نرم افزار spss استفاده گردیده است. نتایج نشان می­دهد که وجود آثار تاریخی با ریشۀ مشترک، عدم حساسیت دو کشور از هوّیت تمدنی یکدیگر و تغییر دولت مصر پس از حکومت حسنی مبارک، از فرصت­ های ژئوپلیتیکی موجود در راستای توسعۀ روابط محسوب می­شود و عوامل داخلی و منطقه­ ای از موانع هم­گرایی دو کشور می ­باشد
 
[1]. WilliamCochran
[2]. Statistical Package for the Social Sciences
کلیدواژه‌ها

موضوعات


  • فهرست منابع

    الف. منابع فارسی

    • اخباری, ابوالفضل؛ اخباری، محمد؛ اسمعیل پورروشن، علی اصغر؛ رنجبر، محسن و باهک، بتول(1399). تحلیل هیدروپلیتیکی[1]ساختار نوین روابط بین­الملل(مطالعه موردی: ایران و افغانستان). فصلنامه جغرافیا و برنامه­ریزی منطقه­ای، 10 (2)، 41-15.
    • اسمیت، آنتونی؛ هدفیلد، امیلیا (1391). سیاست خارجی، نظریه‌ها، بازیگران و موارد مطالعاتی، ترجمه امیر محمدحاج یوسفی و محسن محمودی و ایوب کریمی، جلد اوّل، تهران: نشر سمت.
    • بخشایش اردستانی، احمد (۱۳۸۷). روابط خارجی ایران در نظام بین الملل، تهران: انتشارات پلیکان.
    • بیانی، مریم (1392). بررسی مقایسه­ای تحول جایگاه ایران در سیاست خارجی مصر قبل و پس از پیروزی انقلاب مصر(دهه گذشته)، پایان­نامه کارشناسی ارشد،گروه علوم سیاسی، دانشکده علوم انسانی،دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی.
    • پزشک، علی(1394). مواضع و عملکرد جریانهای سلفی[2] سیاسی و سَلَفی جهادی در قبال جمهوری اسلامی ایران (بررسی­ موردی داعش و حزب النور مصر)، پایان­نامه کارشناسی ارشد، گروه علوم سیاسی،دانشکده علوم انسانی،دانشگاه بین المللی امام خمینی(ره).
    • جاودانی مقدم، مهدی؛ شفیعی، مریم (1393). پارادوکس واهمگرایی[3] در روابط خارجی ایران و مصر پس از انقلاب اسلامی(2014-1979م). 1 (1)

    https://civilica.com/doc/856390

    • حافظ نیا، محمدرضا(1389). نظریه ساختار ژئوپلیتیکی در حال ظهورجهان. فصلنامه بین المللی ژئوپلیتیک, 6،1-8.
    • درویشی سه­تلانی، فرهاد؛ مظفری, سمیرا(1397). بررسی عوامل تأثیرگذار بر واگرایی روابط ایران و مصر (1392-1357)، مطالعات سیاسی جهان اسلام. 7 (1)،1-30.

     doi: 10.30479/psiw.2018.1374

    • دهشیری محمدرضا، غفوری، مجتبی(1394). الزامات راهبردی جمهوری اسلامی ایران در قبال سیاست­های خاورمیانه­ای جدید آمریکا. سیاست­های راهبردی و کلان. 4 (12).

    https://www.sid.ir/fa/journal/ViewPaper.aspx?id=291088

    • رفیعی راد، جواد؛ زارعی، سعد الله و بیک، علی اصغر(1399). بررسی بسترهای امکانی منطقه غرب آسیا در بروز جنگ­های ترکیبی با تأکید بر نظریه امنیت منطقه­ای. فصلنامه علمی امنیت ملی، 10، (38).66-35.
    • زبردست، شلاله (1396). بررسی تناقضات سیاسی ترکیه و ایران در سوریه ، مصر و عراق بین سال­های 2010-2015، پایان نامه کارشناسی ارشد،گروه علوم سیاسی،دانشکده علوم سیاسی، دانشگاه تهران.
    • زرقامی، محسن(1396). واگرایی روابط مصر و عربستان در دوره السیسی، پایان­نامه کارشناسی ارشد،گروه علوم سیاسی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه مفید.
    • صادق­زاده، محمد علی(1394). فرصت­ها و چالش­های روابط ایران و مصر پس از انقلاب 2011، پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشکده علوم سیاسی،گروه روابط بین الملل،دانشگاه باقرالعلوم.
    • عبدالمطلب، عبدالله(1395). انقلاب اسلامی و منطقه‌گرایی نوین در خاورمیانه، سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران و منطقه خاورمیانه، نشریه: جغرافیا، 4،(51).
    • عزتی،عزت الله(1394). ژئوپلیتیک. تهران: انتشارات سمت.
    • علاماتی، غلامرضا؛ حسن پور، وحید(1392).عوامل مؤثر برهمگرایی در روابط ایران و مصر و تأثیر آن بر امنیت سیاسی جمهوری اسلامی ایران، فصلنامه مدیریت وپژوهشهای دفاعی دانشکده وپژوهشکده دفاعی، 12(71)، 146 -127
    • فرجی، محمدرضا(۱۳۹۱). پارامترهای تعیین کنندۀ سیاست خارجی مصر از انقلاب ناصر تا کودتای ارتش (۲۰۱۳–۱۹۵۲)، فصلنامه مطالعات سیاسی جهان اسلام، ۱،(۴)، ۳۱-۱۵.
    • قاسمی، مصطفی(1392). آشنایی با کشورهای جهان اسلام مصر، تهران: مؤسسه مطالعات اندیشه‌سازان نور.
    • قلوبی، جواد(۱۳۸۷). نقش آمریکا و رژیم صهیونیستی در مناسبات سیاسی ایران و مصر، فصلنامه مطالعات آفریقا، ش ۱۸.
    • کریمی، منوچهر(1389). ژئوپلیتیک نوین ترکیه و تاثیر آن بر توسعه اقتصادی جمهوری اسلامی ایران (مطالعه موردی: پیوستن ترکیه به اتحادیه اروپا). پایان نامه کارشناسی ارشد، گروه جغرافیای سیاسی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات.
    • مظاهری، محمدمهدی؛ احمدزاده، داوود(1388). بررسی چالش­های ساختاری در روابط مصر و ایران. تحقیقات سیاسی و بین­المللی.
    • موسوی، سیدمحمد؛ توتی، حسینعلی؛ موسوی، سیدمحمدرضا(1391). انقلاب اسلامی ایران و تحولات ژئوپلیتیکی مصر(با تاکید بر فرصت­ها و چالش­های پیش­رو). پژوهشنامه انقلاب اسلامی، 1، (4)، 164- 145
    • میر احمدی بابا حیدری، صغرا(۱۳۸۸). تحلیل ژئوپلتیکی روابط ایران و مصر پس از جنگ جهانی دوم، پایان نامه ارشد دانشگاه تهران، دانشکده جغرافیا، گروه جغرافیای انسانی و سیاسی.
    • وکیلی، فرید(1392). بررسی علل و زمینه­های ظهور و تحول جنبش اخوان المسلمین مصر، پایان نامه کارشناسی ارشد،گروه جامعه شناسی، دانشکده اقتصاد و علوم اجتماعی، دانشگاه رازی.
    • یوسف نژاد، ابراهیم(۱۳۸۴). روابط دو جانبه ایران و مصر؛ فرصت­ها، چالش­ها و چشم انداز آینده، دفتر مطالعات سیاسی مرکز پژوهش­های مجلس شورای اسلامی، ۱۲(50-49)،142-93.

    ب.منابع خارجی

    • ابو شعیشع، محمد رمضان.(2023). ایران.. ترکیه.. اسرائیل وصراع القوی فی الشرق الاوسط. مصر، النشر و التوزیع العربی
    • رضوان، علی.(2022). المسئوولیه الجنائیه الدولیه النشائه عن احتلال ایران للجزر الاماراتیه، مصر، موسسه الاهرام
    • رضوان، علی.(2022). صراع الجُزُر فی قانونین الدولی و الجنائی الجزر الاماراتیه نموذجاً. مصر، موسسه الاهرام
    • بکری، مصطفی.(2017). عشره ایام هزت مصر. مصر، دار سما للنشر و التوزیع
    • مینوی، دلفین.(2017). اکتب لکم من تهران - سیره روائیه. سوریه، دار ممدوح عدوان للنشر والتوزیع
    • Cantey, S. (2018). The Middle East and South Asia 2018-2019. Rowman & Littlefield.
    • Cohen, Saul. B. (1994), Geopolitics in the world era in reordoring the world, VS West View Press.
    • Fahmy, N. (2020). Geopolitical Upheaval in the Middle East. In Egypt’s Diplomacy in War, Peace and Transition (pp. 23-46). Palgrave Macmillan, Cham.
    • Pethiyagoda, K. (2021). Relations with the Middle East. In Indian Foreign Policy and Cultural Values (pp. 259-300). Palgrave Macmillan, Cham.

    ج-منابع اینترنتی

    • میدل ایست نیوز.(2022 February22) النظام المصری یناور بالعلاقات مع إیران
    • میدل ایست نیوز. (2022 January22)تطورات جدیدة فی ملف العلاقات المصریة الإیرانیة

     ·     Rassas, M.(2021). The Muslim Brotherhood and Iran: Khomeini – Khamenei, website https://mesbar.org/the-muslim-brotherhood-and-iran-khomeini-khamenei/

    • https://www.yjc.news/fa/news/۶۴۶۱۲۰۷
    • .https://www.isna.ir/news/1400121713817
    • https://per.euronews.com,egypt-will-intervene-militarily-if-the-gulf-is-threatened
    • https://vista.ir/w/a/16/bdw9m

     

     

     

     

     

     

     

    i

     

    [1] بررسی ابعاد مکانی و فضایی آب و سیاست در مقیاس­های جغرافیایی

    [2] سَلفی کسی است که در احکام شرعی به کتاب و سنت رجوع می­کند

    [3] واهمگرایی بدین معنا است که بازیگران مذکور از درجه همگرایی بالایی با هم برخوردار نمی باشند، از طرف دیگر با توجه به گرایش­های موجود و منافع در وضعیت واگرایی نیز به سر نمی­برند