فصلنامه سیاست خارجی

فصلنامه سیاست خارجی

همکاری استراتژیک ایران و روسیه: ارتقای جایگاه و مقابله با یکجانبه‌گرایی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار گروه روابط بین الملل دانشگاه تهران، ایران
2 کارشناسی‌ارشد روابط‌بین‌الملل دانشگاه تهران، ایران
چکیده
وضعیت امنیتی منطقه غرب آسیا، ضرورت پویایی دکترین سیاست خارجی ایران را برای ارتقای جایگاه و سطح کنشگری در تعاملات میان قدرت‌های منطقه‌ای برجسته کرده و ازاین‌رو، تقویت روابط نظامی و سیاسی با روسیه به عنوان یک راهبرد استراتژیک در رفتار سیاست خارجی ایران صورت‌بندی شده است. حال سؤال اساسی پژوهش این است که چه ظرفیتی در روابط دو کشور وجود دارد که موجب گسترش همکاری‌های نظامی و مناسبات سیاسی میان ایران و روسیه شده و تعاملات دو کشور را به سطح روابط راهبردی و استراتژیک رسانده است؟ پژوهش حاضر با هدف بررسی مناسبات سیاسی- امنیتی و نظامی ایران و روسیه در نظام بین الملل انجام شد. روش پژوهش کیفی و مبتنی بر رویکرد توصیفی- تحلیلی بود. یافته‌ها نشان داد شکل‌گیری همکاری استراتژیک ایران و روسیه ناشی از فهم و نوع نگرش دو بازیگر به مساله "جایگاه" است. بدین معنا که مقابله با یکجانبه‌گرایی امریکا، افزایش توانایی‌های نظامی و کسب جایگاه نسبی بالاتر؛ بیشینه سازی قدرت/ امنیت در مناسبات همکاری‌جویانه، ناسازگاری از جایگاه و نارضایتی از آن و تلاش برای حداکثرسازی قدرت/ امنیت جهت ارتقای جایگاه موجب افزایش سطح همکاری‌ها و گاه ترسیم اهداف بلندمدت همسو؛ اشتراک نظر در مسائل راهبردی؛ همکاری‌های اقتصادی و باورمندی مشابه به نقش دشمن مشترک در مناسبات آتی موجب شکل‌گیری روابط عمیق و همکاری‌های استراتژیک بین ایران و روسیه شده است.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


منابع
الف- فارسی
اسعدی، بهروز و سید علی منوری(1400)، «بررسی‌ روابط ‌ایران ‌و‌ روسیه ‌در‌ قرن‌ جدید؛ اتحاد ‌استراتژیک ‌یا‌ همسویی‌ منافع»، فصلنامه رهیافت­های سیاسی و بین­المللی، دوره دوازدهم، شماره 66، صص 210-181
اصولی، قاسم و رؤیا رسولی(1392)، «روابط ایران و روسیه: فرصت­ها، چالش­ها و سازوکارهای بسط روابط»، فصلنامه سیاست خارجی، سال بیست و هفتم، شماره 1، صص 98-71
باقری، محسن و عنایت­اله یزدانی و محمدعلی بصیری(1403)، «تأثیر سیاست­های منطقه­ای روسیه در غرب آسیا بر منافع ملی جمهوری اسلامی ایران»، فصلنامه دانش سیاسی، سال بیستم، شماره 40، صصص 344-319
باقری دولت­آبادی، علی(1398)، «دلائل عدم شکل­گیری اتحاد استراتژیک میان ایران و روسیه»، فصلنامه مطالعات تاریخی جنگ، دوره سوم، شماره 7، صص 66-33
بالازاده، زهره و فهیمه غیبی(1390)، «مقاسیه تحلیلی روابط ایران و روسیه در دوران آقایان خاتمی و احمدی­نژاد»، فصلنامه علوم سیاسی و روابط بین­الملل، دوره 4، شماره 15، صص 62-35
جعفری، علی­اکبر و وحید ذوالفقاری(1392)، «روابط ایران و روسیه، همگرایی یا واگرایی»، فصلنامه مطالعات اوراسیای مرکزی، دوره 6، شماره 12، صص 40-21
خبرگزاری جمهوری اسلامی(1402)، «بی‌اثر کردن تحریم‌ها با گسترش روابط راهبردی تهران و مسکو»، 18 آذر، آدرس  اینترنتی: https://www.irna.ir/news/85316705/
خبرگزاری جمهوری اسلامی(1403)، «دستور کار سفر روز سه‌شنبه لاوروف به تهران چیست؟»، 4 اسفند، آدرس اینترنتی: https://www.irna.ir/news/85758812/
راه­نجات، میترا و تیرداد تقی­پور(1400)، «مطالعه بسترهای همکاری رقابت ژئواکونومیکی و ژئوپولتیکی ایران و روسیه در غرب آسیا(2020-2015)»، فصلنامه مطالعات سیاسی جهان اسلام، سال دهم، شماره 38، صص 112-93
روزنامه دنیای اقتصاد(1403)، «بازگشت رئیس‌جمهور از روسیه»، 29 دی، آدرس اینترنتی: https://donya-e-eqtesad.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4
رومی، فرشاد و سید محسن آل سید غفور(1402)، «رویکرد سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران در جنگ اوکراین؛ دستاوردها و چالش­ها»، فصلنامه پژوهش­های روابط بین­الملل، دوره 13، شماره 50، صص 63-35
سازمند، بهاره و حسین صور اناری(1398)، «تأثیر گفتمان­های هویتی روسی بر نقش­یابی اوراسیایی ایران»، فصلنامه مطالعات اوراسیای مرکزی، دوره 12، شماره 1، صص 113-95
صادقی، سید محسن(1397)، «سیاست خارجی روسیه در قبال ایران در دوره پوتین بعد از سال 2012»، فصلنامه مطالعات روابط بین­الملل، سال یازدهم، شماره 41 ، صص 116-89
عزیزی، حمیدرضا (1395)، چین و آسیای مرکزی: نفوذ منطقه‌ای و هژمونی بین‌المللی، انتشارات: مخاطب، چاپ اول، صص 238-1
عزیزی، حمیدرضا و مصطفی نجفی(1396)، «آینده شراکت ایران و روسیه در بحران سوریه»، فصلنامه رهیافت­های سیاسی و بین­المللی، سال نهم، شماره 52، 95-67
کولایی، الهه و سمیه زنگنه(1402) «تأثیر جنگ اوکراین بر روابط ایران و روسیه»، فصلنامه رهیافت های سیاسی و بین المللی، دوره 15، شماره 76، صص 56-35
کولایی، الهه و عفیفه عابدی (1397)، «فراز و فرود روابط ایران و روسیه 2016-1990»، فصلنامه مطالعات روابط بین­الملل، سال دهم، شماره 40 ، صص 164-135
محمدی، معصومه(1400)، «بررسی سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران در قبال روسیه»، فصلنامه پژوهش­های راهبردی انقلاب اسلامی، سال دوم، شماره 4، صص 109-69
مولایی، یوسف و هادی زرگری(1395)، «روسیه و شورای امنیت در پرونده هسته­ای ایران»، فصلنامه آسیای مرکزی و قفقاز، دوره 22، شماره 94، صص 131-103
نوروزی، نورمحمد و فرشاد رومی (1393)، «چشم­اندازی روسی به روابط ایران و روسیه (1394-1392)»، پژوهش­نامه ایرانی سیاست بین­الملل، سال سوم، شماره 1، 117-93
هادیان، ناصر و هادی زرگری(1397)، «روسیه و پروندۀ هسته­ای ایران؛ رویکرد به گفت­وگوها و ایفای نقش در به دست آوردن توافق»، فصلنامه مطالعات اوراسیای مرکزی، دوره 11، شماره 1، صص 263-247
هاشم­پور، پیروز (1395)، «بررسی مواضع روسیه در قبال سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران از سال 48 تا 94 با تأکید بر پرونده هسته­ای ایران»، فصلنامه سپهر سیاست، سال سوم، شماره دهم، صص 126-95
ب)- انگلیسی
-Al Jazeera(2024), "Russia’s Putin meets Iran’s Pezeshkian amid spiralling Middle East violence”, October 11, available at: https://www.aljazeera.com/news/2024/10/11/russias-putin-meets-irans-pezeshkian-amid-spiralling-middle-east-violence
-Bassin, Mark And Gonzalo Pozo (2017), The Politics of Eurasianism Identity, Popular Culture and Russia’s Foreign Policy, Rowman & Littlefield Publishers, pp. 1-384
-Council on Foreign Relations(2021), “The Iran-Russia Cyber Agreement and U.S. Strategy in the Middle East”, available at: https://www.cfr.org/blog/iran-russia-cyber-agreement-and-us-strategy-middle-east
-Duclos, Michel (2019), “Russia and Iran in Syria—A Random Partnership or an Enduring Alliance?” Atlantic Council, available at: https://www.atlanticcouncil.org/in-depth-research-reports/issue-brief/russia-and-iran-in-syria-a-random-partnership-or-an-enduring-alliance./
-Farhat, Beatrice (2024), “Russia's Putin holds first meeting with Iran's Pezeshkian: What we know”, October 11, Originals, available at:https://www.al-monitor.com/originals/2024/10/russias-putin-holds-first-meeting-irans-pezeshkian-what-we-know
-Ghaderi, Hashem And Maryam Nouri And Hossein Ansarifard(2022), “Russia's foreign policy towards Iran; Security Challenges and Opportunities (2012-2022)”, Journal of Balkan and Near Eastern Studies, Vol. 14, No. 3, pp. 1-10
-Iran International(2021), “Iran's Caspian Gas Field, And Russia’s Share, ‘Far Bigger Than Expected’”,, available at: https://www.iranintl.com/en/20211116106809.
-Katz, Mark N. (2002), “Russian-Iranian Relation in Putin Era”, Demokratizatsiya, George Washington University, pp. 69-81
-Katz, Mark N. (2010), “Russian-Iranian Relations in the Obama Era” Quarterly Of Middle East Policy, 17 (2), pp. 62–69
-Katz, Mark N. (2022), “ran’s new president just met with Vladimir Putin in Russia. What to make of it?”, atlantic council, available at: https://www.atlanticcouncil.org/blogs/iransource/irans-new-president-just-met-with-vladimir-putin-in-russia-what-to-make-of-it/
-Katzman, Kenneth(2019), Iran’s Foreign and Defense Policies, Congressional Research Service, pp. 1-66
-Khorrami, Nima(2022), “Putin’s visit to the Islamic Republic: Bringing Iran closer to Russia while building long-term leverage over Tehran”, Middle East Institute, available at: https://www.mei.edu/publications/putins-visit-islamic-republic-bringing-iran-closer-russia-while-building-long-term
-Koolaee, Elaheh And Somayeh Zangeneh (2023), "Iran-Russia Relations after the Ukraine War", International Studies Journal, Vol. 20, No. 78, pp. 81-101
-Lurer (2024), “Presidents of Russia and Iran discussed situation in South Caucasus”, October 23, available at: https://www.1lurer.am/en/2024/10/23/Presidents-of-Russia-and-Iran-discussed-situation-in-South-Caucasus/1208675
-Miguel, María Ballesteros (2022), “Russia’s relationship with Iran in the context of the 21st century geopolitics”, Institute of Electrical and Electronics Engineers, pp. 1-15
-Monroe, Kristen Renwick (2001), “Paradigm Shift: From Rational Choice to Perspective” journal Of international political science review, Vol 22, Issue 2, pp. 151-172
-Naumkin, Vitali (1998)، “The Russian-Iranian Relations: Present Status and Prospects for the Future”, Journal of International Affairs, Vol. 3, No. 1. Pp. 1-9
-Omelicheva, Mariya Y. (2012), “Russia’s Foreign Policy Toward Iran: A Critical Geopolitics Perspective”, Journal of Balkan and Near Eastern Studies, 14(3), pp. 331-344
-Russell, Martin (2018), Russia in the Middle East From sidelines to centre stage, European Parliamentary Research Service, pp. 1-12
-Schwartz, Paul N. (2015), “What the Iran Deal Means for Russia”, Center for Strategic and International Studies, Russian Defense and High Technology Project, pp. 1-6
-Scobell, Andrew And Ely Ratner And Michael Beckley (2014), China’s Strategy toward South and Central Asia, Washington: RAND Corporation, pp. 1-128
-Sonne, Paul (2015), “Russian President Putin, Iran’s Ayatollah Khamenei Meet to Discuss Syria”, The Wall Street Journal, Available At: https://www.wsj.com/articles/russian-president-putin-irans-supreme-leader-khamenei-meet-over-syria-1448300828
-Tashjian, Yeghia (2022), “The Regional Implications of the Iranian President’s Visit to Moscow”, Tashjian's Take, available at: https://armenianweekly.com/2022/02/02/the-regional-implications-of-the-iranian-presidents-visit-to-moscow/
-Tehran Times(2021), “New gas reserve in Caspian Sea could make Iran a major supplier to Europe”, vailable at: https://www.tehrantimes.com/news/464213/New-gas-reserve-in-Caspian-Sea-could-make-Iran-a-major-supplier.
-Therme, Clément(2022), The Russian-Iran Partnership in a Multipolar World, Russie.NEI.Reports, No. 37, pp. 1-30
-Tirone, Jonathan And Golnar Motevali (2022), “Russia, Iran Defy Western Sanctions by Building New Trade Route”, Bloomberg, Available at: https://www.bloomberg.com/graphics/2022-russia-irantrade-corridor
-Trenin, Dmitri (2016), “Russia and Iran: Historic Mistrust and Contemporary Partnership”, Carnegie Endowment for International Peace, available at: https://carnegiemoscow.org/2016/08/18/russia-and-iran-historic-mistrust-and-contemporary-partnership-pub-64365
-Wallace, Ruth A. And Alison Wolf (2005), Contemporary Sociological Theory: Expanding the Classical Tradition, Pearson College Div, 6 th Edition, pp. 1-466
-Walt, Stephen And His Critics (1999),” Rational Choice and Security Studies”, The MIT Press, pp. 1-144
-Zakeri, Shirin ) 2022(, “The Impact of the Ukraine War on the Iranian Nuclear Deal”, available at: https://www.osmed.it/2022/04/11/the-impact-of-the-ukraine-war-on-the-iranian-nuclear-deal/