فصلنامه سیاست خارجی

فصلنامه سیاست خارجی

نظریه جهانشمولی نسبی در سیاست خارجی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استاد دانشکده روابط بین الملل وزارت امور خارجه، تهران، ایران
چکیده
نظریه جهانشمولی نسبی در روابط بین الملل که تلاش دارد به تبیین هم پیوندی دوگانه نسبی و جهانشمول در روابط بین الملل بپردازد، بر این باور است که بر اساس «نظریه وحدت در عین کثرت»، می توان دارای وحدت جهان بینی و کثرت روش بود، بر پایه نظریه جهانشمولی نسبی می توان در عین بهره مندی از اصول اولیه ثابت و عام و جهانشمول، دارای الگوها و قواعد ثانویه، متکثر، متنوع، متعدد، متغیر و خاص مبتنی بر عدم قطعیت و تحول پذیری در روابط بین الملل بود. مقاله حاضر تلاش دارد به این پرسش پاسخ دهد که چگونه می توان نظریه جهانشمولی نسبی را در عرصه سیاست خارجی به کاربست و چگونه می توان با ایجاد سازواری بین رویکردهای جهان گرایانه همگن ساز و نسبی گرایانه ناهمگن، برقراری نوعی دیالکتیک بین نیروهای مرکزگرا و مرکزگریز، و همخوانی بین عام گرایی و محلی گرایی در عصر جهانی-محلی شدن، رویکردی متعادل و متوازن در سیاست خارجی در فضاهای بینابینی برقرار ساخت. نگارنده با تاکید بر جهانشمولی در اصول و نسبیت در رویه ها بر این باور است که با استفاده از روش گلچین گرایی، می توان با اتخاذ رویکرد طیفی و پرهیز از دوگانه سازی، نوعی هم تکمیلی دیالکتیک وار بین مفاهیم به ظاهر متناقض و متضاد در سیاست خارجی از فبیل آرمان گرایی و واقع گرایی، درون گرایی و برون گرایی، بین المللی گرایی و منطقه گرایی، و دوجانبه گرایی و چندجانبه گرایی برقرار ساخت.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


  • فهرست منابع

    الف) منابع فارسی

    الاصفهانی، محمد حسن (1374)، نهایة الدرایة فی شرح الکفایة، ج2، قم: موسسه سیدالشهداء (ع).

    برمن، مارشال (1389) تجربه مدرنیته، ترجمه مراد فرهادپور، تهران: طرح نو.

    خامنه­ای، سید علی (۱۳۹۳/۰۱/۰۱)، بیانات در حرم مطهر رضوی.

    خامنه­ای، سید علی (۱۳۹۳/۰۲/۲۳)، بیانات در دیدار مردم استان ایلام در سالروز ولادت امیرالمؤمنین علیه‌السلام.

    دهشیری، محمدرضا (1378- الف) «درونگرایی و برونگرایی در سیاست خارجی از دیدگاه امام خمینی». فصلنامه علمی-پژوهشی دین و ارتباطات، دانشگاه امام صادق (ع)، شماره 9، بهار.

    دهشیری، محمدرضا (1378- ب)، «آرمان­گرایی و واقع­گرایی در سیاست خارجی ازدیدگاه اما خمینی»، فصلنامه سیاست خارجی، سال سیزدهم، شماره 2، تابستان.

    دهشیری، محمدرضا (1380- الف)، «چرخه آرمان­گرایی و واقع­گرایی در سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران»، فصلنامه سیاست خارجی، سال پانزدهم، شماره 2، تابستان.

    دهشیری، محمدرضا (1380- ب). «چالش­های سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران»، نشریه اندیشه انقلاب اسلامی، شماره 1.

    دهشیری، محمدرضا  (1394-الف)، «ضرورت برسازی سیاست خارجی و امنیتی مشترک: اتخاذ راهبرد منسجم»، همشهری دیپلماتیک، شماره 88، پاییز.

    دهشیری، محمدرضا (1394-ب)، «پیوند سیاست اعلامی و اعمالی در سیاست خارجی»، همشهری دیپلماتیک، شماره 89، زمستان.

    دهشیری، محمدرضا (1394- ج)، «تحلیلی بر سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران: آرمان نگری واقع بینانه»، همشهری دیپلماتیک، شماره 87، تابستان.

    دهشیری، محمد رضا (1396) انقلاب اسلامی و جهانی شدن: از نظریه تا عمل، فصلنامه اندیشه سیاسی در اسلام، شماره 14، زمستان، صص 45-27.

    دهشیری، محمد رضا (۱۳۹۲) راهکارهای نیل به اهداف کلان سیاست خارجی: تداوم در عین تغییر،  همشهری دیپلماتیک، اسفند

    دهشیری، محمد رضا و محسن رضایی جعفری (۱۳۹۳) نومنطقه گرایی درسیاست خارجی ایران، فصلنامه سیاست جهانی، دوره ۳،  شماره ۲ ،  پیاپی ۲ ،  صص ۲۲۶-۱۹۱.

    دهقانی فیروزآبادی، سید جلال (1394)، نظریه‌ها و فرانظریه‌ها در روابط بین‌الملل، تهران: نشر مخاطب.

    دهقانی فیروزآبادی، جلال (1391). سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران، تهران: سمت.

    ساعی، احمد (1389)، مسائل سیاسی اقتصادی جهان سوم، تهران: سمت.

    سند چشم‌انداز جمهوری اسلامی ایران در افق ۱۴۰۴، ابلاغی مقام معظم رهبری، مورخ 12/08/1382

    سیف زاده، حسین (1389)، اصول روابط بین الملل، تهران: نشر میزان.

    ظریف، محمدجواد و محمدکاظم سجادپور (1389). دیپلماسی چندجانبه: نظریه و عملکرد سازمان­های منطقه­ای و بین­المللی، تهران: مرکز چاپ و انتشارات وزارت امور خارجه.

    عمید زنجانی ، عباس علی (1373) فقه سیاسی ، ج2 ، چاپ سوم، تهران: انتشارات امیرکبیر

    قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، مصوب 1358 با اصلاحات مصوب 1368.

    قطب، محمد (1360) جاهلیت قرن بیستم، ترجمه صدرالدین بلاغی، تهران: انتشارات امیرکبیر.

    قوام، عیدالعلی(1384)، اصول سیاست خارجی و سیاست بین الملل، چاپ یازدهم،  تهران: سمت.

    لیتل، دانیل (1388) تبیین در علوم اجتماعی، ترجمه عبدالکریم سروش: ج 5، تهران: موسسه فرهنگی صراط.

    مجلسی، علامه محمد باقر (۱۳۸۴ق) بحار الانوار، تهران: دارالکتب الاسلامیه.

    محمدی، منوچهر (1389). سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران، تهران: نشر دادگستر.

    نوروزی فیروز،  رسول  (۱۳۹۷) دولتِ تمدنی و کنش‌گری در روابط بین‌الملل،  فصلنامه علوم سیاسی،  دوره 21، شماره 84 - زمستان 97 صص 7-34

     

    ب) منابع انگلیسی

    • Abbasi, Salar (2018-2019) Egalitarian Multilateralism versus Particularism in Multilevel International Law-Making, The Journal of Transnational Law & Policy,Vol 23, pp. 23-45.
    • Anderson, Benedict. (1983). Imagined Communities. London: 
    • Bradford, Anu & Eric A. Posner (2011) Universal Exceptionalismin International Law, Harv. International Law Journal, VOLUME 52, NUMBER 1, WINTER 2011.
    • Checkel, Jeffrey. (2013). “Theoretical Pluralism in IR: Possibilities and Limits.” In Handbook of International Relations, 2nd ed., edited by Walter Carlsnaes, Thomas Risse, and Beth Simmons, 220–243, London: Sage.
    • Ciorciari,John D. & Jürgen Haacke (2019) Hedging in international relations: an introduction, International Relations of the Asia-Pacific, Volume 19, Issue 3, September 2019, Pages 367–374. 
    • Clarke, G. N. (1995). Improving the transition from basic efficacy research to effectiveness studies: Methodological issues and procedures. Journal of Consulting and Clinical Psychology, 63(5), 718–725. https://doi.org/10.1037/0022-006X.63.5.718
    • Cox, Robert W. & Michael G. Schechter (2002) The Political Economy of a Plural World: Critical Reflections on Power, Morals and Civilization, New York: Routledge.
    • Dargan, James (2024) The Quantum Diplomacy Frontier: Navigating The Promises & Perils, The Quantum Insider, https://thequantuminsider.com.
    • Della Porta, Donatella and Keating, Michael (2008) Approaches and Methodologies in the Social Sciences: A Pluralist Perspective, Cambridge: Cambridge University Press.
    • Der DerianJames(2011), 'Quantum Diplomacy, German-US Relations and the Psychogeography of. Berlin', The Hague Journal of Diplomacy, 6(3-4): 373–392.
    • DIOUF, EL Hadji Tafsir Baba Ndao (2020) Le sens de l’expression “Enracinement et ouverture” dans la pensée esthétique de Léopold Sédar Senghor, Paradigmes, n° 07 – janv. Pp. 195-203
    • Donnelly, Jack (2007) The Relative Universality of Human Rights, Human Rights Quarterly, 29, No. 2
    • Donnelly, Jack (2008) Human Rights: Both Universal and Relative (A reply to Michael Goodhart), Human Rights Quarterly, Vol. 30, No. 1
    • Handel, Michael (1981), Weak States in the International System, London: Frank Cass and company limited,
    • Hira, Sandew (2023) Decolonizing The Mind: A guide to decolonial theory and practice, Amrit Publishers.
    • Hollway, James and Johan Koskinen. (2016). Multilevel Bilateralism and Multilateralism In E. Lazega, & T. Snijders (Eds.), Multilevel Network Analysis for the Social Sciences: Theory, Methods and Applications (pp. 315-332). (Methodos Series). (Methodological Prospects in the Social Sciences), vol 12. Springer Nature.
    • Holsti, Kalevi J. (2010), Exceptionalism in American Foreign Policy: Is it Exceptional? European Journal of International Relations 17(3): 381–
    • Höne, Katharina (2024) Quantum diplomacy – ideas from the other side of the looking glass?, Diplo Foundation, https://www.diplomacy.edu/blog/quantum-diplomacy-ideas-other-side-looking-glass/, accessed on 20 October 2024.
    • Ignatieff, Michael (2005), American Exceptionalism and Human Rights, Princeton University Press.
    • Katzenstein, Peter & Rudra Sil (2009) “Eclectic Theorizing in the Study and Practice of International Relations” in  Christian Reus-Smit (ed.)Duncan Snidal (ed.) (2009) The Oxford Handbook of International Relations, Chapter 6, pp. 109–130.
    • Kedar, Asaf (2007) Ideal Types as Hermeneutic Concepts, Journal of the Philosophy of History 1(3): 318–45.
    • Martin, Judith N. & Thomas K. Nakayama, (1999) “Thinking Dialectically about Culture and Communication,” Communication Theory 9, no. 1 (1999): 1–25.
    • McCrisken, Trevor B. (2003). American Exceptionalism and the Legacy of Vietnam: US Foreign Policy Since 1974, Basingstoke, Uk: Palgrave Macmillan.
    • Parsons, T., & Shils, E. A. (1951). Values, Motives, and Systems of Action. In T. Parsons, & E. A. Shils (Eds.), Toward a General Theory of Action (pp. 247-275). Harper.
    • Renouvin, Pierre et Duroselle, Jean – Baptiste (1991), Introduction à l'histoire des relationsdes relations internationales, Paris: Editions Armand Colin.
    • Robertson, Ronald (1992), Globalization, Social Theory and Global Culture, London: Sage
    • Skonieczny, Amy. (2001). “Constructing NAFTA: Myth, Representation, and the Discursive Construction of US Foreign Policy.” International Studies Quarterly 45(3): 433–54.
    • Smith, Michael & Huaixian Xie (2009), Interdependence and Bi-multilateralism in Commercial Relations, The European Union and China, pp: 167–185
    • Tago, Atsushi (2017), "Multilateralism, Bilateralism, and Unilateralism in Foreign Policy", Oxford Research Encyclopedia of Politics, DOI: 10.1093/acrefore/9780190228637.013.449
    • Teschke, Benno & Can Cemgil (September 2014), “The Dialectic of the Concrete: Reconsidering Dialectic for IR and Foreign Policy Analysis”, Globalizations11(5)
    • von Bogdandy, Armin & Sergio Dellavalle (2017) (Chapter 23) “Universalism and Particularism: A Dichotomy to Read Theories in International Order”, in Stefan Kadelbach (ed.)et al. (2017) System, Order, and International Law: The Early History of International Legal Thought from Machiavelli to Hegel, pp. 482–504.