فصلنامه سیاست خارجی

فصلنامه سیاست خارجی

تداوم و تغییر در سیاست‌گذاری روابط خارجی عراق از 1920 تا 2020

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشکده روابط بین الملل
2 دانش آموخته دانشکده روابط بین الملل
چکیده
پس از تشکیل عراق جدید طی یک قرن اخیر، این کشور سه نوع متفاوت از نظام سیاسی را تجربه کرده‌ و در سطح داخلی و خارجی دچار دگرگونی‌های مهمی شده ‌است. در بعد سیاست‌گذاری خارجی، سؤال این است که با هر تغییر در نظام سیاسی عراق اولویت‌های سیاست خارجی این کشور چگونه ترسیم شد؟ عراق در سال 1920، پس از فروپاشی عثمانی تحت سرپرستی پادشاهی متحد بریتانیا قرار گرفت. در سال 1921 نظام مشروطه سلطنتی عراق با قیمومیت انگلستان شکل گرفته و در سال 1932 از قیمومیت انگلستان خارج شد. در این ‌زمان حفظ ثبات و کسب استقلال، از مهم‌ترین مؤلفه‌های سیاست خارجی عراق بود. پس‌ازاین با سه کودتای نظامی در دهه 50 و 60 میلادی، سیاستگذاری این کشور بر مبنای ایجاد حکومت سوسیالیستی و وحدت عربی شکل گرفت. پیگیری این هدف به دلیل سرکوب داخلی و تهاجم خارجی علیه همسایگان با شکست روبه‌رو شد. در دوره بعد، با سرنگونی حکومت بعثی طی حمله آمریکا به عراق در سال 2003، مجدداً نظام سیاسی این کشور تغییر کرده و مجموعه جدیدی از اولویت‌ها طرح شد که به‌دور از قرائت‌های هویتی و ایدئولوژیک صرفاً بر مبنای اصالت ‌بخشیدن بر مفاهیم دموکراسی‌ و منافع ملی تنظیم یافت.
کلیدواژه‌ها

 
-         منابع فارسی
افشون، تورج، کالبدشکافی ساخت سیاسی قدرت در عراق، مطالعات راهبردی جهان اسلام، بهار 1395، شماره 65، صفحه 5 تا 40
الحمود، علی طاهر، اخگر گداخته حکومت/ تجربه دولت سازی شیعیان در عراق پساصدام، ترجمه مرکبی، سیدحسین، تهران، آرما، 1397
پوراحمدی میبدی، قیاسی، صابر، حسین، اقدامات استقلال طلبانه کردستان عراق و رویکرد سیاست خارجی ایران و ترکیه، پژوهش‌های روابط بین الملل، تابستان 1399‌، شماره 37،‌ صفحه 7 تا 32
تیشه‌یار، ماندانا، ظهیری‌‌نژاد، مهناز، سیاست خارجی عراق : بررسی نقش جغرافیای سیاسی عراق در روابط با همسایگان، تهران، دانشگاه تهران، ۱۳۸۴
جعفریان‌، رسول‌، تشیع در عراق، مرجعیت و ایران، تهران، موسسه مطالعات تاریخ معاصر ایران، 1386
جعفری، علی، یحیی‌آبادی، مرضیه، بررسى پیمان بغداد: زمینه ‌ها، آثار و نتایج آن در ایران، پیام بهارستان، پاییز 1391، شماره 17، صفحه 183 تا 199
خسروی، غلامرضا، مؤلفه‌های داخلی پایدار و مؤثر بر سیاست خارجی عراق جدید، مطالعات راهبردی، بهار 1389، شماره 47، صفحه59 تا 94
دهقانی‌فیروزآبادی، سید جلال، منطق ژئوپلیتیک در سیاست خارجی عراق: علل و پی آمدها، مطالعات خاورمیانه، تابستان 1382، شماره 34، صفحه41 تا 68
ساعی، احمد، مرادی، جهانبخش، معضلات فدرالیسم در عراق، تحقیقات سیاسی و بین المللی، تابستان 1390، شماره 7، صفحه31 تا 58
سریع القلم، محمود، تبیین مبانی سیاست خارجی عراق، مطالعات خاورمیانه، تابستان 1374، شماره 5، صفحه382 تا 389
سریع القلم، محمود، عراق جدید، خاورمیانه جدید: پی‌آمدهای نظری برای ایران، مطالعات خاورمیانه،1381، شماره 32، صفحه 1 تا 20
سهرابی، محمد، گروه‌های قومی و بحران عراق، دانشنامه (واحد علوم و تحقیقات)، زمستان 1387، شماره 4، صفحه 45 تا 63
عباسی، محمود، چشم‌انداز روابط عراق با حوزه عربی، مطالعات راهبردی جهان اسلام، بهار 1398، شماره 77، صفحه 5 تا 40
غرایاق زندی، داوود، فرآیند ملت - دولت سازی، شکل گیری هویت ملی و بازسازی در عراق: تجارب تاریخی و دورنمای آینده، مطالعات راهبردی، بهار 1389، شماره 47، صفحه 5 تا 36
قاسمی، فرج‌الله، ساختار سیاسی - اجتماعی شیعیان عراق، تهران: نشر مشعر، 1393
قاسمی، محمدعلی، بازیگران مؤثر بر عراق آینده: منافع و سناریوها، مطالعات راهبردی، بهار 1389، شماره 47، صفحه37 تا 58
محمدیان، علی، ترابی، قاسم، تأثیر تحولات پس از سقوط صدام بر وضعیت کردهای عراق، پژوهشنامه ایرانی سیاست بین‌الملل، بهار و تابستان 1394، شماره 2، صفحه 116 تا 141
مرادی، مسعود، خانی‌پور، سمیه، پیمان بغداد، تاریخ روابط خارجی، زمستان 1389، شماره 45، صفحه139 تا 160
 
-         منابع عربی
الأسدی، م.م تمارا کاظم، السیاسة الخارجیة العراقیة بعد عام2003 ولغایة 2014، برلین، المرکز الدیمقراطی العربی للدراسات الاستراتیجیة والسیاسیة والاقتصادیة، 2018، الصفحات 135 - 153
الجمیلی، د. غانم علوان، السیاسة الخارجیة، بیروت، مطبعة کرکی، 2013
الزبیدی، د. علی طارق، العوامل المؤثرة فی السیاسة الخارجیة العراقیة فی ضوء التحولات الجدیدة، برلین، المرکز الدیمقراطی العربی للدراسات الاستراتیجیة والسیاسیة والاقتصادیة‌، 2018، الصفحات 168-194
السید یونس، حسین، السیاسة الخارجیة العراقیة الاقلیمیة خلال فترة من 2003 2017‌، مجلة البحوث المالیة والتجاریة، المجلد 20، الخریف‌، 2019 العدد 4، الصفحات 233-273
الشبوط، محمد غسان، مراحل تطور السیاسة الخارجیة العراقیة، برلین، المرکز الدیمقراطی العربی للدراسات الاستراتیجیة والسیاسیة والاقتصادیة، 2018، الصفحات 62- 135
الربیعی، کوثر عباس، سیاسة العراق الخارجیة بیـن القیود والفرص، مجله الدراسات الدولیة، جامعة بغداد، 2010، العدد 44، الصفحات 1-14
بنیامین هرمز دورین‌، فوزی صادق حیدر‌، السیاسة العراقیة الخارجیة رؤیة فی المعوقات والممکنات، مجلة مرکز المستنصریة للدراسات العربیة والدولیة، 2015‌، المجلد 12، العدد 51، الصفحات 121-136
حامد خلیل، طلال، الهویة الوطنیة العراقیة و آفاق المستقبل، مجلة الفکر القانونی و السیاسی، ‌2020، المجلد 4، العدد 2، الصفحات 31-52
زیادالعلی، علی؛ مسالک السیاسة الخارجیة العراقیة فی دائرة التفاعلات الإقلیمیة؛ بغداد، مرکز البیان للدراسات والتخطیط، 2018، الصفحات 1-9
سبهان عبدالله، خیرالله، بناء السلام وتعزیز الهویة الوطنیة فی العراق، مجلة تکریت للعلوم السیاسیة، 2019، العدد3، الصفحات 671- 683
صالح مهدی، حبیب، دراسة فی مفهوم الهویة، مجلة دراسات اقلیمیة، 2009, المجلد 6, العدد 13، الصفحات 475-493
عارف زنکنة م.د عدنان قادر، الهویة الوطنیة فی الدولة العراقیة الموحدة، مجلة جامعة کرکوک للدراسات الانسانیة، 2014, المجلد 9, العدد 2، الصفحات 94-138
عبدالحمید، م.د حسن سعد، أهداف السیاسة الخارجیة العراقیة، برلین، المرکز الدیمقراطی العربی للدراسات الاستراتیجیة والسیاسیة والاقتصادیة‌، 2018، الصفحات 205-222
کامل کاظم، م.د.ضفاف، السیاسة الخارجیة الاسرائیلیة تجاه العراق بعد الاحتلال عام2003، مجلة العلوم السیاسیة،‌،2019، العدد 57‌، الصفحات 429-454
 
-         منابع انگلیسی
Dodge, Toby, State And Society In Iraq Ten Years After Regime Change: The Rise Of A New Authoritarianism, International Affairs, 2013
Kinninmont, Jane, Gareth Stansfield And Omar Sirri, Iraq On The International Stage, Foreign Policy And National Identity In Transition, London, Chatham House, 2013
Mansour, Renad, Iraq After The Fall Of Isis: The Struggle For The State, London, Chatham House, 2017
Slim, Randa, Iraq A conflict Over State Identity And Ownership, washington Middle East Institute, 2019