سیاست همسایگی اتحادیه اروپا در قبال کشورهای شرق مدیترانه

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار گروه روابط بین‌الملل دانشگاه علامه طباطبایی

2 دانشجوی کارشناسی‌ارشد مطالعات منطقه‌ای دانشگاه علامه طباطبایی

چکیده

موضوع سیاست همسایگی اروپا از مسائل جدیدی است که اساتید و محققان روابط بین‌الملل برای شناخت رفتار و اهداف اروپا نیازمندِ داشتن آگاهی کافی از آن هستند. اتحادیۀ اروپا به‌مثابۀ یک بازیگر واحد و منسجم از یک دهه پیش قصد دارد خود را در نقش یک بازیگر هنجارساز بر مبنای عناصر هویتی خود معرفی کند. در این راستا، با ابزار اقتصادی‌ای که در اختیار دارد، تلاش کرده نُرم‌های مطلوب خود را در کشورهای همسایه (مرزهای زمینی و دریایی) نهادینه کند تا از طریق هژمون‌شدن در منطقه بتواند منافع امنیتی و اقتصادی خود را محقق سازد. این مهم از طریق اعمال مجموعه‌سیاست‌هایی موسوم به «سیاست همسایگی اروپا» پیگیری می‌شود. اتحادیۀ اروپا تلاش کرده ضمن حفظ حوزۀ ژئوپلتیک، با حفظ گسترش منطقه‌ای خود تحت عنوان «اتحادیه» بتواند منافع و دغدغه‌های خود را در کشورهای پیرامونی خود محقق سازد تا از مهاجرت‌ها یا بحران‌های اقتصادی و امنیتیِ کشورهای همسایۀ خود کمتر آسیب ببیند. در این راستا، اتحادیۀ اروپا در سال 2011، برنامۀ «سیاست همسایگی نوین» را تصویب کرد که می‌توان گفت این نهاد اروپایی درصدد است در نقش میانجیگری در منازعه یا یک بازیگر تحول‌گرا در «خارج نزدیک» خود ظاهر شود. محورهای اصلی سیاست همسایگی اروپا عبارت‌اند از: تنظیم روابط سیاسی اقتصادی اتحادیه با کشورهای همسایه؛ ایفای نقش اتحادیه به‌مثابۀ یک بازیگر هنجارساز در روابط بین‌الملل و ایجاد و گسترش مفهوم «ارزش‌های اروپایی»؛ ممانعت از تسری ناامنی، بحران‌های سیاسی، مهاجرت و پناهندگی از همسایگان به اروپا؛ تعیین نُرم‌های دموکراسی، آزادی‌های سیاسی و مدنی و نیز نُرم‌های آموزشی و فرهنگی مطلوب اتحادیه در همسایگان؛ تعیین نُرم‌های اقتصادی، مانند فضای کسب‌وکار، شفافیت، خصوصی‌سازی، میزان مداخلات دولتی در اقتصاد، قواعد آزاد گمرکی مطلوب اتحادیه برای همسایگان. در نوشتار حاضر، مطالعه و تطبیقی در راستای اعمال این سیاست در حوزۀ کشورهای شرق مدیترانه صورت گرفته است.

کلیدواژه‌ها


  1. منابع و مأخذ

    1. حکمت‌نژاد، ناصر و رمضانی، محمدعلی (1394)، «تحلیل عملکرد سیاست همسایگی اتحادیۀ اروپا (مطالعۀ موردی: اوکراین)»، پژوهش‌نامۀ ایرانی سیاست بینالملل، سال سوم، شمارۀ 2.
    2. صباغیان، علی (1398)، «قدرت هنجاری و اروپایی‌سازی کشورهای اسلامی جنوب و شرق مدیترانه از طریق سیاست همسایگی اتحادیۀ اروپا»، فصل‌نامۀ اطلاعات سیاسی جهان اسلام، دورۀ هشتم، شمارۀ 14.
    3. پوراسمعیلی، نجیمه (1390)، «سازوکارهای سیاست خارجی خاورمیانه‌ای اتحادیۀ اروپا»، مرکز بین‌المللی مطالعات صلح. قابل‌دسترسی در سایت: http://pc-ace-ipsc-org/fa (2021/01/21).
    4. بوریس، دیمیتری و شوماخر، توبیاس (1397)، سیاست همسایگی بازبینی‌شدۀ اروپا: تغییر و تداوم در سیاست خارجی اتحادیۀ اروپا، ترجمۀ هادی آجیلی، ناصر اسدی و آذین صحابی، بی‌جا: بی‌نا.
    5. قربانی، مصطفی و همکاران (1399)، «راهبردنگاری نقش‌آفرینی جمهوری اسلامی ایران در محور مقاومت با تحلیل SWOT»، مطالعات سیاسی جهان اسلام، دورۀ نهم، شمارۀ 1.
    6. سلیمانی، باقر و اسماعیل‌زاده، علی (1397)، «ضرورت و چگونگی حمایت از نهضت‌های آزادی‌بخش و محور مقاومت»، دوفصل‌نامۀ تربیت پاسدار انقلاب اسلامی، دورۀ نهم، شمارۀ 19.
    7. Aners, I. (2002), "Normativ power Europe: A conteradiction in terms? Journal of comman market studies", 40 (2).
    8. Archick, Kristin (2005), "European Views and Policies Toward the Middle East", Congressional Research Service, CRS Report for Congress.
    9. Barry, Tom & others (2005), "A Global Good Neighbor Ethic for International Relations". INTERNATIONAL RELATIONS CENTER, IRC.
    10. Behr,Timo (2012), "The European Union’s Mediterranean Policies after the Arab Spring: Can the Leopard Change its Spots?", AMSTERDAM LAW FORUM, 4 (2).
    11. Commission of the European communities (2003), "Wider Europe — Neighbourhood: A new framework for relations with our eastern and southern neighbours".
    12. Dagci, Kenan (2007), "The EU’s Middle East Policy and Its Implications to the Region", Alternatives: Turkish Journal of International Relations, 6 (1&2).
    13. Dekel, Udi (2020), "Alliance of Survivors: Iran and Syria and their Military-Technology Agreement", INSS Insight No. 1349.
    14. Del Sarto, Raffaela (2006), Contested State Identities and Regional Security in the Euro-Mediterranean Area. New York: Palgrave Macmillan.
    15. Duke, S, & Courtier, A. (2009), "EU Peacebuilding: Concepts, players and instruments", working paper NO. 33, Heuren center for Global Governance studies and center for the haw of EU External Relating.
    16. Ehteshami, Anoush and Ariabarzan Mohammadi (2017), "Iran’s Discourses and Practices in the Mediterranean Since 2001", Working Papers, No. 5.
    17. Emerson, Michael Et al (2007), "Political Islam and European Foreign Policy Perspectives from Muslim Democrats of the Mediterranean", Centre for European Policy Studies, BRUSSELS.
    18. European Neighbourhood Policy And Enlargement Negotiations (2021), available at: https://ec. europa. eu/neighbourhood-enlargement/neighbourhood/countries/lebanon_en.
    19. European Training Foundation (2021), "Regions & Countries", 2021. 03. 20, available at: https://www. etf. europa. eu/.
    20. Haukkala, H. (2008), "The European Union as a regional normative hegemon: the case of European Neighbourhood policy". Europe- Asiastadies, 6 (9).
    21. Hauser, Gunter (2005), "The Mediterranean Dialogue – A Transatlantic Approach", Working Paper.
    22. Huber, Daniela and Maria Cristina Paciello (2017), "The EU and Geopolitics in the Mediterranean, in European Policy Briefs, MedReset", EU POLICY BRIEF.
    23. Internat ional IDEA Policy Brief, (2016), "Supporting democracy in the EU Neighbourhood: the Eastern Partnership".
    24. Itzhakov, Doron (2018), "Iran’s New Anti-Israel (Resistance Axis)", BESA Center Perspectives Paper No. 747, February 20, 2018.
    25. Jongberg Kirsten & others (2021) "THE EUROPEAN NEIGHBOURHOOD POLICY", European Parliament. 2020. 03. 19, from: https://www. europarl. europa. eu/
    26. Jongberg, Kirsten & others (2021), THE EUROPEAN NEIGHBOURHOOD POLICY, Fact Sheets on the European Union. 2020. 02. 25, from: https://www. europarl. europa. eu/ (2021/02/26).
    27. Katz, Brian (2018), "Axis Rising: Iran’s Evolving Regional Strategy and Non-State Partnerships in the Middle East", CSIS Briefs, available at: https://www. csis. org/analysis/axis-rising-irans-evolving-regional-strategy-and-non-state-partnerships-middle-east (2021/02/28)
    28. Lippert, Barbara (2007), "The EU neighbourhood policy: Profile, potential, perspective", ZBW – Leibniz-Informationszentrum Wirtschaft.
    29. Matveev, Igor (2020), "The Caesar Act: A New Challenge for Syria?" Available at: https://russiancouncil. Ru/en/analytics-and-comments/analytics/the-caesar-act-a-new-challenge-for-syria/ (2021/02. 28).
    30. Peters, Ingo (2017), "The European Union’s Crisis Response in the Extended Neighbourhood: The EU’s Output Effectiveness in the Case of Iraq", EUNPACK Paper, Working Paper 7.
    31. Schimmelfenning, F. (2012), "Europeanization beyond Europe”, Living Reviews in European Governance, 7 (1).
    32. Seeberg, Peter (2018), "EU policies concerning Lebanon and the bilateral cooperation on migration and security – new challenges calling for new institutional practices?", palgrave communication. 4 (136).
    33. Wallensteen, p. (2010), “Strategic Peacebuilding: Concepts and. Challenges” in Daniel Philpott and Gerard F. Powers (eds), Strategies of. peace: Transforning conflict in a violent world, New York: Oxford University press.