فصلنامه سیاست خارجی

فصلنامه سیاست خارجی

سازه‌های فرهنگی در روابط ایران و چین؛ بازخوانی مشترکات تمدنی در چارچوب سازه‌انگاری

نویسندگان
1 استاد، گروه آموزشی زبان و ادبیات فارسی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران
2 استادیار، موسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه تهران
3 استادیار، گروه آموزشی زبان و ادبیات فارسی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران
چکیده
ایران و چین، به‌عنوان دو تمدن دیرینه و تأثیرگذار، در طول تاریخ روابط فرهنگی عمیق و مستمری داشته‌اند که بازخوانی آن‌ها می‌تواند افق‌های تازه‌ای در دیپلماسی فرهنگی بگشاید. پژوهش حاضر با رویکرد توصیفیتحلیلی و مبتنی بر تحلیل ثانویه منابع مکتوب، به شناسایی و تبیین مشترکات فرهنگی میان دو کشور پرداخته است. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که این اشتراکات در سه محور اصلی قابل دسته‌بندی‌اند: عناصر فرهنگی، اسطوره‌های مشترک، و آیین‌های مشابه. این مؤلفه‌ها، در صورت فعال‌سازی از طریق ارتباطات میان‌فرهنگی، می‌توانند به شکل‌گیری هویت‌های مشترک و بازتعریف منافع فرهنگی منجر شوند. مدل مفهومی تحقیق، بر پایه نظریه سازه‌انگاری، سازوکاری را ترسیم می‌کند که در آن فرهنگ نه‌تنها بازتابی از گذشته، بلکه ابزاری برای ساخت آینده‌ای هم‌گراست. در این چارچوب، اشتراکات فرهنگی صرفاً شباهت‌های آماری نیستند، بلکه ظرفیت آن را دارند که در قالب دیپلماسی فرهنگی، به ابزار راهبردی برای تقویت تفاهم، اعتماد و همکاری پایدار میان ایران و چین تبدیل شوند
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Cultural Constructs in Iran–China Relations; Reinterpreting Civilizational Commonalities through a Constructivist Lens

نویسندگان English

Hossein Ali Ghobadi 1
Parvin Alipoor 2
Zeinab Saberpour 3
1 Professor, Department of Persian Language and Literature, Faculty of Humanities, Tarbiat Modares University, Tehran, Iran
2 Assistant Professor, Institute of Social Studies and Research, Faculty of Social Sciences, University of Tehran
3 Assistant Professor, Department of Persian Language and Literature, Faculty of Humanities, Tarbiat Modares University, Tehran, Iran
چکیده English

Iran and China, as two ancient and influential civilizations, have maintained deep and enduring cultural ties throughout history. Revisiting these shared cultural foundations offers new opportunities for strategic cultural diplomacy. This study adopts a descriptive–analytical approach based on secondary analysis of written sources to identify and interpret the cultural commonalities between the two nations. The findings categorize these commonalities into three main dimensions: cultural elements, shared mythologies, and ritual practices. When activated through intercultural engagement, these components can foster shared identities and redefine mutual interests. The conceptual model proposed in this research, grounded in constructivist theory, outlines how cultural commonalities serve not merely as historical parallels but as dynamic tools for building future convergence. In this framework, culture is not a passive reflection of the past but an active instrument for shaping strategic cooperation. These shared cultural constructs, when mobilized through sustained intercultural communication, can become powerful assets in advancing mutual understanding, trust, and long-term collaboration between Iran and China.

کلیدواژه‌ها English

Intercultural Communication
Constructivism
Iran
China
Cultural Elements
Mythology
Rituals
آب‌پرور، حسن آتش؛ یوسف‌جمالی، محمدکریم؛ سنگاری, اسماعیل؛ اعرابی هاشمی، شکوه‌السادات (1400)، تبیین و تحلیل جایگاه اعداد مقدس در فرهنگ ایران از هخامنشیان تا پایان ساسانیان، در: پژوهشنامه تاریخ، شماره 65، 172-151.
اسلامی ندوشن، محمدعلی (1362). کارنامه‌ی سفر چین، تهران: امیرکبیر
بیات، محسن (1388). فرهنگ در نظریه­های روابط بین­المللی؛ محرک جنگ یا صلح، مطالعات میان فرهنگی، 4(9): 27-52.
بی­نام (1387). آداب و رسوم تولد و نامگذاری درچین، مترجم: جعفر راثی. فرهنگ: ۱۳۲-۱۳۹.
پناهی، مهین  و کریمی، ثریا (1391). آموزه اخلاقی وفای به عهد در متون عرفانی، 4(16): 1-24
ترابی، محمد (۱۳۷۰). ادب: همانندی‌های افسانه‌ای و حماسی ایران و چین. نامه فرهنگ، 3: 64 - 69
جمشیدی، محمدحسن و فرزانه نقدی (1396) فرهنگ به مثابه قدرت در روابط بین الملل؛ قدرت فرهنگ در برابر فرهنگ قدرت، سیاست جهانی، 6(1)، 7-46.
رضابیگی، مریم (1387). مقایسه تطبیقی اساطیر ملل مختلف (ایران، چین، ژاپن، یونان، روم، هند، بین النهرین). ادبیات فارسی. 5(20): 155-175.
روشن­چشم، حامد؛ دیانت، محسن و خانی، عادل (1396). تبیین جایگاه فرهنگ در روابط ایران و چین، فصلنامه مطالعات سیاسی، 10(38): 121-144.
ژانگ، مان‌ژی (1403). مقایسه اسطوره آفرینش در متون ادبی کلاسیک منتخب ایران و چین، پایاننامه کارشناسی ارشد، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه تربیت مدرس.
سابقی، علی­محمد (1394). مروری بر روابط فرهنگی ایران و چین، منتشر شده در سایت اینترنتی انجمن دوستی ایران و چین. https://ircfa.com
ساعدی، امیر؛ منصوری، سیما و پاکدل، مسعود (۱۴۰۲). بررسی چند بن‌مایۀ همانند در اسطورۀ چین و ایران در حماسۀ ملی. ماهنامه سبک شناسی نظم و نثر فارسی (بهار ادب)، (5): 91-106.
سلیمی، لادن و مهدی‌نیا، معصومه (1402). واکاوی آرا تربیتی کنفسیوس به منظور استفاده در آموزش و پرورش، دستاوردهای نوین در مطالعات علوم انسانی: شماره 63 : 100-86.
فاضلی، عباس (1397). مثل های مشترک ایران و چین، گفتمان اندیش، 1(1): 61-92
قران کریم، سوره لقمان، آیه 14.
کرتیس، وستا سرخوش (1373). اسطوره­های ایرانی، ترجمه عباس مخبر، تهران: نشر مرکز.
کریل، هرلی گلستر (1390). تاریخ اندیشه در چین: از کنفسیوس تا مائو دسه-دونگ، مترجم مرضیه سلیمانی، تهران: نشر ماهی
کنفسیوس (1359). مکالمات، ترجمه و تنظیم حسین‌ کاظم‌زاده ایرانشهر، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب
کوئن، بروس (1388). مبانی جامعه‌شناسی، غلام‌عباس توسلی و رضا فاضل، تهران، تهران: انتشارات سمت.
لینکلیتر، آندرو (1389). نو واقع گرایی، نظزیه انتقادی و مکتب برسازی، مترجم علیرضا طیب. تهران: وزارت امور خارجه.
محمدپناه، بهنام (۱۳۸۸). اسرا تمدن کهن چین، تهران: سبزان
محمدی ری‌شهری، محمد (1363). میزان الحکمه، قم: مکتب الاعلام الاسلامیج 10.
موحد، ضیاء (1396). کنفسیوس و سعدی دو پنجره اخلاقی-رفتاری به جهان، نشریه سعدی شناسی: شماره 3 : 11-5
میرزایی حصاریان، محمدباقر و چیان، لیو (1399). مثل‌های چینی و فارسی: توصیف و تحلیلی مقابله‌ای، چهارمین همایش بین­المللی زبان و ادبیات فارسی. همدان
میرکوشش، امیرهوشنگ (1393). تبیین دیپلماسی عمومی و فرهنگی از منظر سازه­انگاری جهان وطنی. پژوهش­های بین­الملل، 4(13): 130-200.
منصورنژاد، محمد (1403). نگاهی مسئله محور به روابط ایران و چین، سلسله نشست­های مشترکات فرهنگی ایران و چین، دانشگاه تربیت مدرس، مرکز تحقیقات زبان و ادبیات فارسی.
هادیان، ناصر (۱۳۸۲). سازه‌انگاری: از روابط بین‌الملل تا سیاست خارجی، فصلنامه سیاست خارجی، شماره 68، ۹۱۵-۹۵۰.
 
Ho, Peng Yoke (2003), Chinese Mathematical Astrology, London & New York, Routledge.
Huxley, J (1946). UNESCO: its purpose and its philosophy. https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000068197
Wiener , A. (2003). Constructivism: The limits of bridging gaps. Journal of International Relations and Development 6(3):252-275
Abdollahpour. B. (2019) Four cultural similarities between China and Iran. Asia Times. https://asiatimes.com.
Shi, Zh., Huang, Q., Zhang, X. (2025), The gift of cultural capital: How culturally mixed gifts strengthen giver-recipient bonds, in: Journal of Bussiness Research, Vol. 186.
Mieder, W. (2018), The Humanistic Value of Proverbs in Sociopolitical Discourse, in: Humanities, Vol, 7, No. 1.
Makhmudova, Z., Khamitov, E. (2025), Idioms, Proverbs, and Metaphors: Cultural Reflections in Language, in: Modern American Journal of Linguistics, Education, and Pedagogy. Vol. 1, No. 2.
30.