خلیج فارس همواره کانون رقابت قدرت های بزرگ بوده و آمریکا از پس از جنگ جهانی دوم با استقرار پایگاههای نظامی و پیمان های امنیتی، هژمون مسلط این منطقه بوده است. اما اکنون نشانه هایی از افول نسبی آمریکا ظهور کرده که ریشه در گذار به نظام چندقطبی، ظهور چین و روسیه، ناکامی های آمریکا در عراق و افغانستان، کاهش اعتماد متحدان سنتی، افزایش توان بازدارندگی ایران و تحول در معادلات انرژی جهان دارد. پژوهش حاضر با هدف تدوین راهبرد جمهوری اسلامی ایران در برابر این کاهش هژمونی، به این پرسش پاسخ میدهد که ایران با چه راهبرد هوشمندانه ای می تواند ضمن حفظ امنیت ملی، جایگاه خود را به عنوان معمار نظم نوین امنیتی خلیج فارس تثبیت کند.



این تحقیق توسعه ای‐کاربردی با روش توصیفی‐تحلیلی و رویکرد آمیخته (کیفی‐کمی) در بازه زمانی ۱۳۹۲ تا ۱۴۰۴ انجام شده است. داده ها از طریق پرسشنامه محقق ساخته از ۴۰ صاحب نظر گردآوری و روایی و پایایی آن تأیید شد. یافته ها نشان داد ۳۵ عامل در پنج مؤلفه (راهبردی کلان، امنیتی‐دفاعی، سیاسی‐دیپلماتیک، اجتماعی‐فرهنگی و اقتصادی) مؤثر بر کاهش هژمونی آمریکا هستند و ۱۰ فرصت و ۸ تهدید احصا شد. در نهایت، ۱۰ راهبرد فرعی و سپس راهبرد اصلی «گذار هوشمند از بازدارندگی صرف به نظم سازی منطقه ای مشارکتی پایدار» مبتنی بر بازدارندگی فعال، دیپلماسی چندوجهی و توسعه درونزا تدوین گردید.