فصلنامه سیاست خارجی

فصلنامه سیاست خارجی

راهبرد سیاست خارجی روسیه درقبال جمهوری اسلامی ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دکترای روابط بین الملل دانشگاه گیلان، رشت، ایران
10.22034/fp.2025.729175
چکیده
جمهوری اسلامی ایران همچنان یکی از مهمترین شرکای ژئوپلیتیکی روسیه در سطح منطقه و بین‌الملل محسوب می‌شود. اگرچه سیاست عمل‌گرایانه حاکم بر کرملین، باعث شده تا مسکو تحت تأثیر شرایط منطقه و بین‌الملل در طول دهه‌های گذشته از کارت ایران برای بازی با غرب و گرفتن امتیاز از آن استفاده نماید؛ اما با وقوع جنگ 2022 روسیه و اوکراین، مقامات کرملین در تلاش برای توسعه همکاری‌ها و مناسبات همه‌جانبه با تهران بر آمده‌اند. بدین ترتیب، سؤال اصلی پژوهش این است که روسیه برای تقویت روابط و همکاری‌های راهبردی با ایران دست به چه اقداماتی زده‌ است؟ فرضیه پژوهش آن است که با توجه به موقعیت راهبردی ایران در خاورمیانه و از سویی، نقش کلیدی این کشور برای تضعیف و مهار آمریکا در منطقه، روس‌ها در تلاش برای گسترش روابط و همکاری‌های نزدیک با ایران و تأمین منافع منطقه‌ای خود بر آمده‌اند.نتایج حاصل از پژوهش نشان می‌دهد که بر اساس محاسبه سود و زیان، همکاری‌های همه‌جانبه ایران و روسیه و منافع مشترک آن‌ها در تقابل با سیاست یکجانبه‌گرایانه آمریکا در بلندمدت می‌تواند به شکل‌گیری نظم بین‌المللی چندقطبی در صحنه جهانی منجر شود که این امر ضمن افزایش توسعه قلمروی قدرت و نفوذ بین‌المللی تهران و مسکو، می‌تواند به تضعیف قدرت و نفوذ جهانی واشنگتن نیز کمک نماید. برای تحلیل داده‌ها از روش کیفی با رویکرد توصیفی- تحلیلی استفاده شده است.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

فارسی:
اسعدی، بهروز و سید علی منوری(1400)، «بررسی‌ روابط ‌ایران ‌و‌ روسیه ‌در‌ قرن‌ جدید؛ اتحاد ‌استراتژیک ‌یا‌ همسویی‌ منافع»، فصلنامه رهیافت­های سیاسی و بین­المللی، دوره دوازدهم، شماره 66، صص 210-181
اصولی، قاسم و رؤیا رسولی(1392)، «روابط ایران و روسیه: فرصت­ها، چالش­ها و سازوکارهای بسط روابط»، فصلنامه سیاست خارجی، سال بیست و هفتم، شماره 1، صص 98-71
باقری، محسن و عنایت­اله یزدانی و محمدعلی بصیری(1403)، «تأثیر سیاست­های منطقه­ای روسیه در غرب آسیا بر منافع ملی جمهوری اسلامی ایران»، فصلنامه دانش سیاسی، سال بیستم، شماره 40، صصص 344-319
باقری دولت­آبادی، علی(1398)، «دلائل عدم شکل­گیری اتحاد استراتژیک میان ایران و روسیه»، فصلنامه مطالعات تاریخی جنگ، دوره سوم، شماره 7، صص 66-33
بالازاده، زهره و فهیمه غیبی(1390)، «مقاسیه تحلیلی روابط ایران و روسیه در دوران آقایان خاتمی و احمدی­نژاد»، فصلنامه علوم سیاسی و روابط بین­الملل، دوره 4، شماره 15، صص 62-35
بهشتی‌پور، حسن(1404)، «روسیه به دنبال تثبیت جایگاه ژئوپلیتیکی خود در سوریه و شرق مدیترانه است/مسکو بازی با طیف‌های مختلف سوریه را دنبال می‌کند»، پایگاه خبری تحلیلی خبررسا، 8 خرداد، آدرس اینترنتی: http://khabarrasa.ir/news-12-2916/
جعفری، علی­اکبر و وحید ذوالفقاری(1392)، «روابط ایران و روسیه، همگرایی یا واگرایی»، فصلنامه مطالعات اوراسیای مرکزی، دوره 6، شماره 12، صص 40-21
خبرگزاری جمهوری اسلامی(1402)، «بی‌اثر کردن تحریم‌ها با گسترش روابط راهبردی تهران و مسکو»، 18 آذر، آدرس  اینترنتی: https://www.irna.ir/news/85316705/
خبرگزاری جمهوری اسلامی(1403)، «دستور کار سفر روز سه‌شنبه لاوروف به تهران چیست؟»، 4 اسفند، آدرس اینترنتی: https://www.irna.ir/news/85758812/
خبرگزاری جمهوری اسلامی(1404)، «هم­صدایی ۱۱ کشور در نشست شورای حکام؛ تجاوز اسرائیل به ایران محکوم شد»، 26 خرداد، آدرس اینترنتی: https://www.irna.ir/news/85864450/
راه­نجات، میترا و تیرداد تقی­پور(1400)، «مطالعه بسترهای همکاری رقابت ژئواکونومیکی و ژئوپولتیکی ایران و روسیه در غرب آسیا(2020-2015)»، فصلنامه مطالعات سیاسی جهان اسلام، سال دهم، شماره 38، صص 112-93
روزنامه دنیای اقتصاد(1403)، «بازگشت رئیس‌جمهور از روسیه»، 29 دی، آدرس اینترنتی:
https://donya-e-eqtesad.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4
رومی، فرشاد و سید محسن آل سید غفور(1402)، «رویکرد سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران در جنگ اوکراین؛ دستاوردها و چالش­ها»، فصلنامه پژوهش­های روابط بین­الملل، دوره 13، شماره 50، صص 63-35
سازمند، بهاره و حسین صور اناری(1398)، «تأثیر گفتمان­های هویتی روسی بر نقش­یابی اوراسیایی ایران»، فصلنامه مطالعات اوراسیای مرکزی، دوره 12، شماره 1، صص 113-95
صادقی، سید محسن(1397)، «سیاست خارجی روسیه در قبال ایران در دوره پوتین بعد از سال 2012»، فصلنامه مطالعات روابط بین­الملل، سال یازدهم، شماره 41 ، صص 116-89
عزیزی، حمیدرضا (1395)، چین و آسیای مرکزی: نفوذ منطقه‌ای و هژمونی بین‌المللی، انتشارات: مخاطب، چاپ اول، صص 238-1
عزیزی، حمیدرضا و مصطفی نجفی(1396)، «آینده شراکت ایران و روسیه در بحران سوریه»، فصلنامه رهیافت­های سیاسی و بین­المللی، سال نهم، شماره 52، 95-67
فتح­الهی، عبدالرحمن(1404)، «درخواست رسمی احمد الشرع بر استرداد بشار اسد/ مسکو در دو‌راهی تحویل بشار اسد و آینده روابط با سوریه جدید»، دیپلماسی ایرانی، 5 فروردین، آدرس اینترنتی: http://www.irdiplomacy.ir/fa/news/2031874/
کولایی، الهه و سمیه زنگنه(1402) «تأثیر جنگ اوکراین بر روابط ایران و روسیه»، فصلنامه رهیافت های سیاسی و بین المللی، دوره 15، شماره 76، صص 56-35
کولایی، الهه و عفیفه عابدی (1397)، «فراز و فرود روابط ایران و روسیه 2016-1990»، فصلنامه مطالعات روابط بین­الملل، سال دهم، شماره 40 ، صص 164-135
کولایی، الهه و هادی زرگری(1397)، «عوامل مؤثر در رویکرد روسیه به برنامه هسته ای ایران؛ از نیروگاه بوشهر تا برجام»، فصلنامه تحقیقات سیاسی بین­المللی، دوره 10، شماره سی و پنجم، صص 50-26
محمدی، معصومه(1400)، «بررسی سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران در قبال روسیه»، فصلنامه پژوهش­های راهبردی انقلاب اسلامی، سال دوم، شماره 4، صص 109-69
مولایی، یوسف و هادی زرگری(1395)، «روسیه و شورای امنیت در پرونده هسته­ای ایران»، فصلنامه آسیای مرکزی و قفقاز، دوره 22، شماره 94، صص 131-103
نوروزی، نورمحمد و فرشاد رومی (1393)، در مقاله­ای تحت عنوان «چشم­اندازی روسی به روابط ایران و روسیه (1394-1392)»، پژوهش­نامه ایرانی سیاست بین­الملل، سال سوم، شماره 1، 117-93
هادیان، ناصر و هادی زرگری(1397)، «روسیه و پروندۀ هسته­ای ایران؛ رویکرد به گفت­وگوها و ایفای نقش در به دست آوردن توافق»، فصلنامه مطالعات اوراسیای مرکزی، دوره 11، شماره 1، صص 263-247
هاشم­پور، پیروز (1395)، «بررسی مواضع روسیه در قبال سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران از سال 48 تا 94 با تأکید بر پرونده هسته­ای ایران»، فصلنامه سپهر سیاست، سال سوم، شماره دهم، صص 126-95.
 
انگلیسی:
Al Jazeera(2024), "Russia’s Putin meets Iran’s Pezeshkian amid spiralling Middle East violence”, October 11, available at: https://www.aljazeera.com/news/2024/10/11/russias-putin-meets-irans-pezeshkian-amid-spiralling-middle-east-violence
Bassin, Mark And Gonzalo Pozo (2017), The Politics of Eurasianism Identity, Popular Culture and Russia’s Foreign Policy, Rowman & Littlefield Publishers, pp. 1-384
Council on Foreign Relations (2021), “The Iran-Russia Cyber Agreement and U.S. Strategy in the Middle East”, available at: https://www.cfr.org/blog/iran-russia-cyber-agreement-and-us-strategy-middle-east
Duclos, Michel (2019), “Russia and Iran in Syria—A Random Partnership or an Enduring Alliance?” Atlantic Council, available at: https://www.atlanticcouncil.org/in-depth-research-reports/issue-brief/russia-and-iran-in-syria-a-random-partnership-or-an-enduring-alliance./
Farhat, Beatrice (2024), “Russia's Putin holds first meeting with Iran's Pezeshkian: What we know”, October 11, Originals, available at:https://www.al-monitor.com/originals/ 2024/10/russias-putin-holds-first-meeting-irans-pezeshkian-what-we-know
Ghaderi, Hashem And Maryam Nouri And Hossein Ansarifard(2022), “Russia's foreign policy towards Iran; Security Challenges and Opportunities (2012-2022)”, Journal of Balkan and Near Eastern Studies, Vol. 14, No. 3, pp. 1-10
Iran International(2021), “Iran's Caspian Gas Field, And Russia’s Share, ‘Far Bigger Than Expected’”,, available at: https://www.iranintl.com/en/20211116106809.
Katz, Mark N. (2002), “Russian-Iranian Relation in Putin Era”, Demokratizatsiya, George Washington University, pp. 69-81
Katz, Mark N. (2010), “Russian-Iranian Relations in the Obama Era” Quarterly Of Middle East Policy, 17 (2), pp. 62–69
Katz, Mark N. (2022), “ran’s new president just met with Vladimir Putin in Russia. What to make of it?”, atlantic council, available at:
Katzman, Kenneth(2019), Iran’s Foreign and Defense Policies, Congressional Research Service, pp. 1-66
Khorrami, Nima(2022), “Putin’s visit to the Islamic Republic: Bringing Iran closer to Russia while building long-term leverage over Tehran”, Middle East Institute, available at: https://www.mei.edu/publications/putins-visit-islamic-republic-bringing-iran-closer-russia-while-building-long-term
Koolaee, Elaheh And Somayeh Zangeneh (2023), "Iran-Russia Relations after the Ukraine War", International Studies Journal, Vol. 20, No. 78, pp. 81-101
Lurer (2024), “Presidents of Russia and Iran discussed situation in South Caucasus”, October 23, available at: https://www.1lurer.am/en/2024/10/23/Presidents-of-Russia-and-Iran-discussed-situation-in-South-Caucasus/1208675
Miguel, María Ballesteros (2022), “Russia’s relationship with Iran in the context of the 21st century geopolitics”, Institute of Electrical and Electronics Engineers, pp. 1-15
Mishra, Vibhu(2025), “Security Council meets in emergency session over Iran-Israel conflict, amid strikes and counterstrikes”, the United Nations, 13 June, Available at: https://news.un.org/en/story/2025/06/1164401 
Monroe, Kristen Renwick (2001), “Paradigm Shift: From Rational Choice to Perspective” journal Of international political science review, Vol 22, Issue 2, pp. 151-172
Naumkin, Vitali (1998)، “The Russian-Iranian Relations: Present Status and Prospects for the Future”, Journal of International Affairs, Vol. 3, No. 1. Pp. 1-9
Omelicheva, Mariya Y. (2012), “Russia’s Foreign Policy toward Iran: A Critical Geopolitics Perspective”, Journal of Balkan and Near Eastern Studies, 14(3), pp. 331-344
Russell, Martin (2018), Russia in the Middle East From sidelines to centre stage, European Parliamentary Research Service, pp. 1-12
Schwartz, Paul N. (2015), “What the Iran Deal Means for Russia”, Center for Strategic and International Studies, Russian Defense and High Technology Project, pp. 1-6
Scobell, Andrew and Ely Ratner and Michael Beckley (2014), China’s Strategy toward South and Central Asia, Washington: RAND Corporation, pp. 1-128
Sonne, Paul (2015), “Russian President Putin, Iran’s Ayatollah Khamenei Meet to Discuss Syria”, The Wall Street Journal, Available At: https://www.wsj.com/articles/russian-president-putin-irans-supreme-leader-khamenei-meet-over-syria-1448300828
Tashjian, Yeghia (2022), “The Regional Implications of the Iranian President’s Visit to Moscow”, Tashjian's Take, available at: https://armenianweekly.com/2022/02/02/the-regional-implications-of-the-iranian-presidents-visit-to-moscow/
Tehran Times(2021), “New gas reserve in Caspian Sea could make Iran a major supplier to Europe”, vailable at: https://www.tehrantimes.com/news/464213/New-gas-reserve-in-Caspian-Sea-could-make-Iran-a-major-supplier.
The Indian Express(2025), “Putin Meets Khamenei's Top Adviser Larijani for Nuclear Talks”, July 20, Available at: https://indianexpress.com/article/world/putin-meets-top-iranian-adviser-larijani-discusses-middle-east-tensions-nuclear-issues-10138543/
Therme, Clément(2022), The Russian-Iran Partnership in a Multipolar World, Russie.NEI.Reports, No. 37, pp. 1-30
Tirone, Jonathan And Golnar Motevali (2022), “Russia, Iran Defy Western Sanctions by Building New Trade Route”, Bloomberg, Available at:
      https://www.bloomberg.com/graphics/2022-russia-irantrade-corridor
Trenin, Dmitri And Alexey Malashenko (2010), “Iran: A View From Moscow”, Carnegie Endowment for International peace, pp. 1-44
Trenin, Dmitri (2016), “Russia and Iran: Historic Mistrust and Contemporary Partnership”, Carnegie Endowment for International Peace, available at:
      https://carnegiemoscow.org/2016/08/18/russia-and-iran-historic-mistrust-and-contemporary-partnership-pub-64365
Wallace, Ruth A. And Alison Wolf (2005), Contemporary Sociological Theory: Expanding the Classical Tradition, Pearson College Div, 6 th Edition, pp. 1-466
Walt, Stephen And His Critics (1999),” Rational Choice and Security Studies”, The MIT Press, pp. 1-144
York, Joanna (2025), “Will Russia benefit from the Israel-Iran war?”, france 24, June  23, Available at: https://www.france24.com/en/europe/20250623-will-russia-benefit-israel-iran-war-putin-us-attacks-ukraine
Zakeri, Shirin ) 2022(, “The Impact of the Ukraine War on the Iranian Nuclear Deal”, available at: https://www.osmed.it/2022/04/11/the-impact-of-the-ukraine-war-on-the-iranian-nuclear-deal/