1
دانشجوی دکتری روابط بینالملل دانشگاه آزاد اسلامی تهران، ایران (نویسنده مسئول)
2
دانشجوی دکتری حقوق بینالملل دانشگاه آزاد اسلامی قم، قم، ایران.
3
دانشیار روابط بینالملل، عضو هیات علمی گروه علوم سیاسی دانشگاه یاسوج، یاسوج، ایران
چکیده
روابط پاکستان با افغانستان دارای فراز و نشیبهای بسیاری بوده است. یکی از نقاط حساس این روابط در دوران حکومت طالبان بر افغانستان(1996-2001) اتفاق افتاد. پاکستان در این دوره به یکی از حامیان جدی طالبان تبدیل شد. سیاستی که خیلی زود و با حمله آمریکا به افغانستان مجبور به ترک آن شد. با توجه به قدرت گرفتن مجدد طالبان در سال 2021 این سؤال مطرح است که حضور طالبان در کاخ ریاست جمهوری افغانستان چه تأثیری بر روابط پاکستان و افغانستان گذاشته است؟ چه متغیرهایی بر این روابط تأثیرگذار بودهاند؟ بر اساس فرضیه پژوهش طالبان نتوانسته است انتظارات سیاسی پاکستان را برآورده نماید و این امر چالشهایی را در روابط دو کشور ایجاد کرده است. برای پاسخ به سؤال اصلی از روش توصیفی-تحلیلی و برای گرداوری اطلاعات از روش کتابخانهای استفاده شد. یافتهها نشان دادند که برخلاف انتظار پاکستان، حضور طالبان در افغانستان موجب کاهش تنشهای مرزی بر سر خط دیورند، فروکش نمودن ادعاهای جدائیطلبی در ایالت پشتونستان پاکستان و کاهش روابط ایران و هند با کابل نشده است. بنابراین، پاکستان به دنبال بیشینهسازی منافع امنیتی، اقتصادی و سیاسی خود در این کشور از طریق سیاستهای حذفی نسبت به هند و ایران و تعامل هدفمند و گزینشی با چین و آمریکا است.
احمدی، حمید (1377)، «طالبان: ریشهها، علل ظهور و عوامل رشد»، اطلاعات سیاسی – اقتصادی،شماره 132-131، 24-39.
اصلانی، عباس؛ قاسمی طاری، زینب؛ سجادپور، سید محمدکاظم (1400)، «تغییر در ادراک آمریکا از تهدید در افغانستان و پیامدهای راهبردی برای ایران»، راهبرد، شماره 100، 530-497.
آدمی، علی؛ آخرالدین، مهری (1392)، «سیاست خارجی روسیه در قبال بحران سوریه: ریشهها، اهداف و پیامدها (2012 - 2011)»، علوم سیاسی، سال 9، شماره 22، 70-47.
آقاجری، محمد؛ کریمی، مرتضی (1394)، «نقش بازیگران منطقهای در فرایند دولت سازی افغانستان در دوران طالبان و پسا طالبان»، پژوهشنامه روابط بینالملل، سال 8، شماره 30، 104-57 .
باقریدولتآبادی، علی (1399)، «تبیین کاستیهای صدور انقلاب اسلامی به کشورهای آسیای میانه بر اساس نظریه پخش»، پژوهشهای راهبردی سیاست، سال 9، شماره 32، 67-92.
باقریدولتآبادی، علی (1400)، «علل فروپاشی سریع ارتش افغانستان در برابر حمالت طالبان»، سیاست دفاعی، سال 30، شماره 116، 126-101.
تابع افشار، ساناز؛ برزگر، کیهان (1395)، «رئالیسم نئوکلاسیک و سیاست خارجی آمریکا؛ تحلیلی نظری بر فهم سیاست خارجی ایالاتمتحده»، رهیافتهای سیاسی و بینالمللی، شماره 47، 70-42.
جوادی ارجمند، محمدجعفر (1388)، «تحرکهای طالبان و تأثیر آن در روابط پاکستان، افغانستان و آمریکا»، مطالعات اوراسیای مرکزی، شماره 3، 60-43.
خلیلی، محسن (1398)، «هر همسایه یک رهنامه»، مجموعه مقالات برگزیده اولین همایش ملی ایران و همسایگان، تهران.
داویدوف، آ.د (1378)، افغانستان: مسائل جنگ و صلح، ترجمه عزیز آریانفر، تهران: نشر اندیشه.
محبوبی، قربانعلی؛ شهوند، شهراد؛ عظیم زاده، جعفر (1392)، «حضور نیروهای نظامی خارجی در افغانستان و گسترش افراطگرایی فرقهای در پاکستان - - 2011 تا 2001»، جامعهشناسی سیاسی جهان اسلام، شماره1، 118-89.
محمدعلیپور، فریده؛ مدرس، محمدولی؛ خداقلیپور، علیرضا (1399)، «فرهنگ استراتژیک و سیاست خارجی پاکستان در قبال افغانستان»، پژوهشنامه ایرانی سیاست بینالملل، سال 9، شماره 1، 269-294.
مقدس، اعظم (1400)، «بررسی علل و زمینههای بازگشت طالبان به قدرت در افغانستان (2015 -2021 )،یک تحلیل سه سطحی»، جامعهشناسی سیاسی جهان اسلام، شماره 19، 82-55.
نارویی، الهام؛ لکزایی، نجف؛ کهرازه، یاسر (1400)، «محیطشناسی و بررسی افراطگرایی مذهبی در پاکستان»، پژوهشهای سیاسی و بینالمللی، شماره 49، 98-75.
نصری مشکینی، قدیر(1377)، «استیلای طالبان بر افغانستان و امنیت ملی جمهوری اسلامی ایـران»، اطـلاعات سیاسی، اقتصادی، شماره 13 و 14، 16- 25.
هوشنگ مهدوی، عبدالرضا (1355)، تاریخ روابط خارجی ایران، چاپ دوم، تهران: امیرکبیر.
انگلیسی
AhmadMir, N. (2021), "Issues and Mistrust in US-Pakistan Relations", Atlantic Council, 2 November, https://www.atlanticcouncil.org/blogs/southasiasource/issues-and-mistrust-in-us-pakistan-relations/
Chatterjee-Miller, M. (2021), "Pakistan’s Support for the Taliban: What to Know", CFR, https://www.cfr.org/article/pakistans-support-taliban-what-know
Chaudhuri, R.;Shende, S. (2020), "Dealing With the Taliban: India’s Strategy in Afghanistan After U.S. Withdrawal", Carnegie India Endowment, 2 Jun, https:// carnegieindia.org/2020/06/02/dealing-with-taliban-india-s-strategy-in-afghanistan-after-u.s.-withdrawal-pub-81951
Cisac (2018), "The Afghan Taliban", CISAC, 20 Jun, https://cisac.fsi.stanford.edu /mappingmilitants/profiles/afghan-taliban
CNBC TV18. (2021), "Explained: How Return of Taliban in Afghanistan is Going to Complicate things for India", CNBC ,16 Augest, https://www.cnbctv18.com/politics/explained-how-return-of-taliban-in-afghanistan-is-going-to-complicate-things-for-india-10389391.htm
Correspondent, M. (2021,), "Turkey and Pakistan vying for Influence in Afghanistan after Taliban’s Takeover", Middle East Eye, 21 November, https://www.middleeasteye .net/news/turkey-pakistan-influence-afghanistan-taliban-takeover
Crsreports (2021), "Taliban Government in Afghanistan:Background and Issues for Congress", https://crsreports.congress.gov/product/pdf/R/R46955
Debinski, G. (2021), "As the US withdraws from Afghanistan all eyes are on Pakistan", Gzero Media, https://www.gzeromedia.com/as-the-us-withdraws-from-afghanistan-all-eyes-are-on-pakistan
Ecfr (2021), "The fall of the Afghan government and what it means for Europ", ECFR, 25 Augest, https://ecfr.eu/publication/the-fall-of-the-afghan-government-and-what-it-means-for-europe/#China
Giustozzi, Antonio (2007), Koran, Kalashnikov and Laptop: The Neo-Taliban Insurgency in Afghanistan, London: HURST Publishers Ltd. Haidar, S. (2021), "Taliban Gains Complicate India’s Options", The Hindu, Aug 13 https://www.thehindu.com/news/national/taliban-gains-complicate-indias-options/article35898057.ece
Goulard, S. (2021), "Does the Belt and Road Have a Future in Taliban-ruled Afghanistan?", The Diplomat, 21 Augest, https://thediplomat.com/2021/08/does-the-belt-and-road-have-a-future-in-taliban-ruled-afghanistan/
Griffiths, J. (2017), "Trump calls out Pakistan, India as He Pledges to 'Fight to Win' in Afghanistan",CNN, Aug 24, https://edition.cnn.com/2017/08/21/politics/trump-afghanistan-pakistan-india/index.html
Haqqani, Husain; Curtis, Lisa (2017), "A New U.S. Approach to Pakistan: Enforcing Aid Conditions without Cutting Ties", Hudson Organization, 6 February, https://www.hudson.org/national-security-defense/a-new-u-s-approach-to-pakistan-enforcing-aid-conditions-without-cutting-ties NewUSApproachtoPakistanEnforcingAidConditionswithoutCuttingTies.pdf
Hunter, Shireen T. (2014), "The Roots of Recurring Iranian-PakistaniTensions", Lobelgo, 23 October, http://www.lobelog.com/theroots-of-recurring-iranian-pakistani-tensions/
Hussain, T. (2021), "With the Taliban’s ascendancy in Afghanistan, does Pakistan stand to Gain or Lose?", SCMP, 20 Augest, https://www.scmp.com/week-asia/explained/article/3145790/talibans-ascendancy-afghanistan-does-pakistan-stand-gain-or
Hussain-Dawar, A. (2022), "Pak-Afghan Relations", The News, 23 Jan, https://www.thenews.com.pk/tns/detail/927257-pak-afghan-relations
Karim, U. (2021), "The Taliban Takeover in Afghanistan: Opportunities and Challenges for Pakistan", 3 September, https://rusi.org/explore-our research/publications/ commentary/taliban-takeover-afghanistan-opportunities-and-challenges-pakistan
Mofa (2020), Ministry of Foreign Affairs Governmant of Pakistan: Press Release, 17 April, https://mofa.gov.pk/press-release-496/
Nadeem-Malik, M. (2021), "How Pakistan Stands to Gain — or Lose — from the Taliban’s Victory in Afghanistan", The Conversation, 25 Augest, https://theconversation.com/how-pakistan-stands-to-gain-or-lose-from-the-talibans-victory-in-afghanistan-166414
Oertel, J.; Small, A. (2021), "After the Withdrawal: China’s Interests in Afghanistan", ECFR, 5 Augest, https://ecfr.eu/article/after-the-withdrawal-chinas-interests-in-afghanistan/
Pew Research (2012), "Pakistani Public Opinion Ever More Critical of U.S.", Pew Research, 5 Augest, https://www.pewresearch.org/global/2012/06/27/pakistani-public-opinion-ever-more-critical-of-u-s/
Rashid, Ahmed (2008), Descent Into Chaos: How the War Against Islamic Extremism is Being Lost in Pakistan, Afghanistan and Central Asia, London: Penguin Group.
Ray, J. (2019), "Reset With Unpopular U.S. May Be Tough Sell in Pakistan", Gallup, 24 July, https://news.gallup.com/poll/261545/reset-unpopular-may-tough-sell-pakistan.aspx
Ripsman, Norrin M.; Taliaferro, Jeffrey W.; Lobel, Steven E. (2016), Neoclassical Realist Theory of International Politics, Oxford: Oxford Prees.
Saeed, S.; Oliver, C. (2021), "Taliban victory in Afghanistan spells trouble for the Neighbors", Politico, 18 Augest, https://www.politico.eu/article/taliban-afghanistan-iran-pakistan-conflict-evacuation-withdrawal/
Shaikh, Farzana (2002), "Pakistan's Nuclear Bomb: Beyond the Non-Proliferation Regime", Royal Institute of International Affairs, Vol.78, No.1, pp. 29-48.
Shekhawat, Shivam (2022), "Three’s a Crowd: United States and the Afghanistan-Pakistan Relationship", Observor Research Foundation, 7 November, https://www.orfonline.org/expert-speak/threes-a-crowd/
Toosi, N. (2021), "U.S. presses Pakistan as Afghan Crisis Spirals, leaked docs Show", Politico, 2 September, https://www.politico.com/news/2021/09/02/us-pakistan-afghan-crisis-509157
Ullah-Khan, A. (2021), "Pakistan’s Contributions towards Peace & Prosperity in Afghanistan", CASSTT, 8 October, https://casstt.com/post/pakistan-s-contributions-towards-peace-prosperity-in-afghanistan/485
Worden, Scott (2022), "You Can’t Choose Your Neighbors: The Taliban’s Testy Regional Relationships", United States Institute for Peace, 1 September, https://www.usip.org/publications/2022/09/you-cant-choose-your-neighbors-talibans-testy-regional-relationships
Waheed, Ahmad Vaqas (2022), "Pakistan’s Ttroubled tTies with the Taliban", East Asian Forum, 22 Movember, https://www.eastasiaforum.org/2022/11/22/pakistans-troubled-ties-with-the-taliban/
Waltz, Kenneth (1979), Theory of International Politics, Reading: Mass-Addison.
Wazir, Ayaz (2022), "Relations between Afghanistan and Pakistan Have Been Strained", DAWN, 18 November, https://www.dawn.com/news/1721595
Woodward, B. (2010), Obama’s War, London: Simon & Schuster.
Yousaf, Kamran (2022), "Shehbaz’s UNGA Speech Sparks Row with Kabul", The Express Trinune, September 25, https://tribune.com.pk/story/2378510/shehbazs-unga-speech-sparks-row-with-kabul
Zafar, J. (2022), "Taliban Face Tough Diplomacy on Afghanistan’s Resources", Daily Sabah, 3 March, https://www.dailysabah.com/opinion/op-ed/taliban-face-tough-diplomacy-on-afghanistans-resources
Zakaria, Fareed (1998), From Wealth to Power: The Unusual Origins of America’s World Role, Princeton: Princeton University Press.
جعفری فر,احسان , سیامنصوری,مهین و باقری دولت ابادی,علی . (1402). بررسی روابط پاکستان و افغانستان در پرتو متغیرهای داخلی و منطقهای (2021-2022). فصلنامه سیاست خارجی, 37(1), 149-180.
MLA
جعفری فر,احسان , , سیامنصوری,مهین , و باقری دولت ابادی,علی . "بررسی روابط پاکستان و افغانستان در پرتو متغیرهای داخلی و منطقهای (2021-2022)", فصلنامه سیاست خارجی, 37, 1, 1402, 149-180.
HARVARD
جعفری فر احسان, سیامنصوری مهین, باقری دولت ابادی علی. (1402). 'بررسی روابط پاکستان و افغانستان در پرتو متغیرهای داخلی و منطقهای (2021-2022)', فصلنامه سیاست خارجی, 37(1), pp. 149-180.
CHICAGO
احسان جعفری فر, مهین سیامنصوری و علی باقری دولت ابادی, "بررسی روابط پاکستان و افغانستان در پرتو متغیرهای داخلی و منطقهای (2021-2022)," فصلنامه سیاست خارجی, 37 1 (1402): 149-180,
VANCOUVER
جعفری فر احسان, سیامنصوری مهین, باقری دولت ابادی علی. بررسی روابط پاکستان و افغانستان در پرتو متغیرهای داخلی و منطقهای (2021-2022). فصلنامه سیاست خارجی, 1402; 37(1): 149-180.