وزارت امور خارجه فصلنامه سیاست خارجی 23829680 37 4 2024 02 20 پیشران های سیاسی و امنیتی نظام بین الملل تا سال 2030 و سناریوهای پیش روی ایران 5 38 712351 FA سید جلال دهقانی فیروز آبادی دانشگاه علامه طباطبایی 0000-0003-1055-531X سیدرضا موسوی نیا دانشیار دانشگاه علامه طباطبایی 0000-0001-5861-5356 فیروزه رادفر استادیار علوم سیاسی دانشگاه پیام نور تهران، ایران. Journal Article 2023 12 19 تحولات شتابان بین‌المللی ضرورت آینده‌پژوهی را برای دولت‌ها دو چندان کرده است و تأمین منافع ملّی در محیط بین‌المللی مستلزم شناخت درست این محیط و آمادگی در برابر تحولات پیش‌رو می‌باشد. در این مقاله با روش آینده‌پژوهی و تکنیک سناریونویسی «امتداد حال» به دنبال استخراج پیشران‌های کلیدی سیاسی- امنیّتی در محیط نظام بین‌الملل و ترسیم سناریوها برای جمهوری اسلامی ایران هستیم. نتایج پژوهش نشان می‌دهد نقشآفرینی چهره‌های جدید قدرت، ظهور جنگ‌های ترکیبی، افزایش نقش فن آوری‌های نوین، افزایش بی‌ثباتی منطقه‌ای، تقویت نقش بازیگران آشوب‌زا و افزایش سرمایه‌گذاری‌های نظامی قوی‌ترین پیشران‌های شکل دهنده به آینده محیط بین‌المللی در عرصه سیاسی و امنیّتی تا سال 2030 خواهند بود. بر این اساس برای جمهوری اسلامی ایران تشدید بلوک‌بندی‌های قدرت در سطح نظام بین‌الملل و در سطح مناطق تا سال 2030، سناریوی مطلوب؛ افزایش نقش‌آفرینی جنگ‌های ترکیبی (جنگ های سایبری، شناختی ) تا سال 2030 سناریوی مرجح؛ تقویت نقش جوامع مدنی، افکار عمومی بین‌المللی و رسانه‌ها به عنوان اهرم‌های بازدارنده نظامی‌گری تا 2030 سناریوی قابل تحمل، و بالاخره افزایش بی‌ثباتی‌های سیاسی و امنیّتی در جهان تا سال 2030 سناریوی نامطلوب خواهد بود.

https://fp.ipisjournals.ir/article_712351_ccbb9c3f6ecdcb287fce1ab43b87c0f3.pdf

وزارت امور خارجه فصلنامه سیاست خارجی 23829680 37 4 2024 02 20 تحلیل محتوای قانون‌اساسی جمهوری اسلامی ایران مبتنی بر شناسه سیاست‌خارجی 39 66 709860 FA علی نوازنی دانشجوی پسادکترای دانشگاه اصفهان و مدرس دانشگاه بین المللی امام خمینی ره قزوین 0000-0003-1399-7463 Journal Article 2023 07 25 قانون‌اساسی جمهوری اسلامی ایران که تعیّن‌گر نظام حقوقی و سیاسی کشور است، ماحصل اراده رهبری و نخبگان ارزشی و انقلابی می‌باشد و التزامات ضروری جهت نیل به اهداف و تمنیّات ملی، دینی، ارزشی و ایدئولوژیک را فراهم می‌نماید و حوزه اختیارات و مسئولیت دستگاه‌‌ها و نهادهای مرتبط با سیاست‌خارجی را ترسیم می‌نماید. بر این مبنا، پژوهش حاضر در پی پاسخ گویی به این سؤال اصلی است که اساساً سیاست‌خارجی جمهوری اسلامی ایران از منظر مؤسسین قانون‌اساسی، از چه جایگاهی در قانون‌اساسی برخوردار می‌باشد؟ جهت دستیابی به پاسخ سؤال پژوهش که از منظر هدف توسعه‌ای می‌باشد، از روش تحقیق ترکیبی (کمّی ‌وکیفی) مبتنی بر روش تحلیل‌محتوا (با استفاده از نرم‌افزار مکس‌کیودا) و هم‌چنین جهت جمع‌آوری اطلاعات از روش‌های مصاحبه‌ نیمه‌ساختاریافته و کتاب‌خانه‌ای استفاده گردید. در فرآیند کدگذاری باز تعداد 119 مفهوم و 7 مقوله اصلی استخراج شد. یافته‌های پژوهش نشان داد که از منظر مؤسسین قانون‌اساسی، مقوله‌هایی همچون «ساختارهای نهادی»، «قانون و حقوق» و «دین اسلام» به ترتیب دارای بیش‌ترین اهمیت و ارتباط با سیاست‌خارجی می‌باشند. هم‌چنین در زمینه فراوانی واژگان به کار رفته در قانون اساسی مرتبط با نهادهای مؤثر بر سیاست‌خارجی، به ترتیب قوهّ‌مجریه و واژگان مرتبط با آن؛ رهبری و واژگان مرتبط با آن؛ قوهّ‌مقننه و واژگان مرتبط با آن؛ از منظر مؤسسین قانون‌اساسی از بیش‌ترین اثرگذاری بر سیاست‌خارجی برخوردار می‌باشند. این امر نشانگر آن است که مسئول اصلی پاسخ گویی در حوزه سیاست‌خارجی، قوه‌مجریه به شمار می‌آید.

https://fp.ipisjournals.ir/article_709860_fee6c49fdf6938a719814428aad3c82c.pdf

وزارت امور خارجه فصلنامه سیاست خارجی 23829680 37 4 2024 02 20 سیاست خارجی الگوریتمی؛ نقش هوش مصنوعی در روند تصمیم گیری 67 92 711745 FA اعظم ملایی دانشگاه علوم و تحقیقا ت تهران Journal Article 2023 09 23 امروزه، تلاقی پیشرفت‌‌های فن آورانه از جمله حس گرهای هوشمند؛ رایانه‌‌های پرسرعت؛ الگوریتم‌‌‌ها و هوش مصنوعی، وزارت‌خانه‌های امور خارجه کشور‌‌ها را با شرایطی کاملا جدید مواجه کرده است. در عصر هوش مصنوعی به جای این که‌‌‌‌ تصمیم‌گیرندگان جمع شوند تا درباره نحوه واکنش به یک بحران در حال گسترش بحث کنند، بهتدریج فضا برای ماشین‌‌های هوشمند باز می‌شود؛ تا آن‌‌ها با سرعتی بی‌نظیر، متخصصان را با استنباط‌ها، شواهد و سناریو‌های مختلف‌‌ خود توانمند سازند. با ابتناء بر چنین تحولاتی، هدف پژوهش حاضر پاسخ به این سؤال کلیدی است: «هوش مصنوعی چگونه بر فرایند‌‌‌‌ تصمیم‌گیری سیاست خارجی تأثیر می‌گذارد؟». پاسخ ابتدایی به این سؤال که به صورت فرضیه ارائه شده از این قرار است که «هوش مصنوعی با ایجاد تحول در فرایند شناخت مسأله، جمع آوری و تجزیه و تحلیل اطلاعات و ارائه پیشبینی و پیشنهاد، فرایند ‌تصمیم‌گیری سیاست خارجی را به سمت هوشمندی، خلاقیت و کنشگری فعالانه سوق میدهد». دستاوردهای این پژوهش که به روش توصیفی - تحلیلی و در قالب نظریه الگوی تصمیم‌گیری سایمون انجام شده نشان می‌دهد که هوش مصنوعی می‌تواند فرایند تصمیم‌گیری سیاست خارجی را با روش‌های دادهکاوی تحلیلی؛ تجزیه و تحلیل شبکه‌‌‌ای؛ خوشه‌ای و معنایی؛ شناسایی و پیش‌بینی روند‌ها و تجویز و توصیه سیاست‌ها، تسهیل کند.

https://fp.ipisjournals.ir/article_711745_c10bb66216d77fcb3cb89a3bba33a0e6.pdf

وزارت امور خارجه فصلنامه سیاست خارجی 23829680 37 4 2024 02 20 چرخش راهبردی آمریکا به سوی شرق آسیا و بایسته های سیاست خارجی ایران 93 120 709752 FA مجتبی غفوری دانشجو/ دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران سیروس فیضی استادیار دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران Journal Article 2023 08 28 موضوع چرخش راهبردی ایالات متحدۀ آمریکا به سوی آسیا، بعد از روی کار آمدن باراک اوباما بهعنوان رئیس جمهور آمریکا و سپس تثبیت وی در قدرت، روند جدیتری به خود گرفت. اوباما تلاش داشت توجه و منابع آمریکا را بهسوی آسیا-اقیانوسیه بهطور عام و شرق آسیا بهطور خاص معطوف کند. لذا سؤال اصلی در این پژوهش این است که جایگاه مؤلفههای سیاسی و اقتصادی، نظامی و فنآورانه در راهبرد آسیا محوری ایالات متحده چیست؟ فرضیه پژوهش این است که نقطۀ کانونی رویکرد آمریکا مبتنی بر مهار و مدیریت قدرت رو بهتزاید چین در حوزه‌های سیاسی، اقتصادی و امنیّتی و تأثیرگذاری بر ساختارها و نهایتا خروجیهای سیاسی، اقتصادی، امنیّتی و نهایتا فن آورانه محیط شرق آسیا است. از منظر بایستههای سیاست خارجی ایران نیز این پژوهش بر این گزاره بنیادی تأکید دارد که در ساختار جدید ایجاد شده منتج از چرخش راهبردی در عین برخورد منافع نوعی تداخل و همپوشانی منافع نیز بین بازیگران ایجاد می‌شود و این تداخل و همپوشانی در نحوۀ تعاملات کنشگران، از جمله جمهوری اسلامی ایران با توجه به مناسبات خاص خود با دو بازیگر دخیل در این حوزه یعنی آمریکا و چین، اهمیت دارد. این پژوهش با ابتنای بر روش توصیفی تحلیلی به دنبال تبیین و فهم علل و عوامل بنیادی (cause) و دلایل و عوامل روبنایی(reason) این چرخش راهبردی است.

https://fp.ipisjournals.ir/article_709752_20b31247ed0afa3adb1d3af67c6c7653.pdf

وزارت امور خارجه فصلنامه سیاست خارجی 23829680 37 4 2024 02 20 دو فضایی شدن دیپلماسی: مورد پژوهی دیپلماسی آمریکا 121 156 711746 FA محمد میر علی محمدی دانشجوی دکتری ، دانشگاه تهران سعید رضا عاملی دانشیار دانشکده مطالعات جهان، دانشگاه تهران Journal Article 2023 02 27 این پژوهش مسئله تأثیر "انقلاب ارتباطات همزمان" و توسعه فضای مجازی و در نتیجه دو فضایی شدن جهان بر دیپلماسی را نشان می دهد و ضمن مطالعه پیامدهای فراگیر، آشوبناک غیرمکانی و غیرزمانی توسعه فضای مجازی بر نهاد و ساختار دیپلماسی و روند تطبیق دیپلماسی با محیط مجازی و در نتیجه دو فضایی شدن آن را واکاوی و آثار فضای دوگانه واقعی-مجازی بر دیپلماسی آمریکا را بررسی کرده است. لذا این پرسش اصلی مطرح شده است که "دو فضایی شدن جهان" چه تأثیری بر دیپلماسی و بهطور خاص دیپلماسی ایالات متحده آمریکا داشته است؟ فرضیه پژوهش این است که دیپلماسی بهدلیل ماهیت ارتباطی آن، بهطور تاریخی تحت تأثیر تحولات در فن‌آوری ارتباطات بوده و "انقلاب ارتباطات همزمان" به عنوان تازه ترین تحول در فن‌آوری ارتباطات، با دو فضاییکردن جهان و ایجاد جهانهای موازی موجب دسته ای از تحولات قابل مشاهده در مفاهیم، نهاد، ساختار و روش‌های اجرای دیپلماسی، از جمله سرعت بیشتر و هزینه کمتر دیپلماسی، افزایش بازیگران، غلبه موضوعات جهانی بر موضوعات دوجانبه، و ظهور شاخه‌های جدید از جمله دیپلماسی دیجیتال، دیپلماسی عمومی دو، دیپلماسی سایبری، و توییپلماسی (Twiplomacy) شده است. این مقاله روش تحقیق ترکیبی شامل "مطالعه موردی" و"تحلیل تاریخی مقایسهای" را برای مطالعه پیامدهای دو فضایی شدن جهان بر دیپلماسی ایالات متحده آمریکا به کار می گیرد.

https://fp.ipisjournals.ir/article_711746_b04449a45f0832555a1ba1c1015db98f.pdf

وزارت امور خارجه فصلنامه سیاست خارجی 23829680 37 4 2024 02 20 سیاست ترکیه در بحران اوکراین؛ توازن و بهره‌وری حداکثری 157 182 712352 FA عماد هلالات دانشجوی دکترای روابط بین‌الملل واحد علوم تحقیقات دانشگاه آزاد حمید حکیم استادیار روابط بین الملل هیأت علمی دانشگاه علامه طباطبایی 0000-0003-1221-2791 Journal Article 2023 08 01 بحران اوکراین از مهم‌ترین بحران‌های پس از جنگ جهانی دوم در اروپا است که محل نزاع قدرت‌های بزرگ و منطقه‌ای شده است. ترکیه به‌عنوان یکی از قدرت‌های منطقه‌ای در خاورمیانه و پیوستگی ژئوپلیتیکی به کانون نزاع به دنبال ایفای نقش استراتژیک در این بحران است. این پژوهش با کاربست روش کیفی مبتنی بر تحلیل توصیفی و از منظر واقعگرایی نوکلاسیک در پی پاسخ به این سؤال است که سیاست خارجی ترکیه در قبال جنگ اوکراین تحت تأثیر چه متغیرهایی شکل‌گرفته است؟ فرضیه پژوهش این است که سیاست ترکیه در قبال بحران اوکراین، سیاستی متوازن و منفعت محور است که بر مبنای متغیرهای داخلی (حزب عدالت و توسعه، فرهنگ استراتژیک، نوعثمان‎گرایی، هویت شرقی، ارزش‌های غربی) و متغیرهای خارجی(عضویت در ناتو، اتحادیه اروپا، روابط با ایالات متحده، ژئوپلیتیک متفاوت) شکل گرفته و بر همین اساس ترکیه ضمن ایفای نقش میانجی‌گر بین دو طرف نزاع، حمایت نظامی- امنیتی از اوکراین با توجه ‌به عضویت در ناتو، روابط گسترده با روسیه و عدم تحریم این کشور را در دستورکار قرار داده است. بنابراین ترکیه بهعنوان یکی از بازیگران مهم خاورمیانه، بحران اوکراین را فرصتی مناسب برای ایفای نقش بیشتر در اروپا، عضویت در اتحادیه اروپا، همکاری بیشتر با روسیه و ایفای نقش متوازن‌کننده در بحران می‌بیند.

https://fp.ipisjournals.ir/article_712352_127041955ec3646812de315d9a072c9d.pdf

وزارت امور خارجه فصلنامه سیاست خارجی 23829680 37 4 2024 02 20 دیپلماسی اقتصادی هندوستان در عمان (از2014 تا 2021) 183 204 710448 FA پرهام پوررمضان نویسنده مسئول، پژوهشگر، گروه کشمکش و همکاری در خاورمیانه مرکز مطالعات استراتژیک خاورمیانه، تهران، ایران 0000-0001-7375-0054 ماندانا تیشه یار دانشیار گروه مطالعات منطقه ای آسیای مرکزی و قفقاز در موسسه آموزش عالی بیمه اکو، دانشگاه علامه طباطبائی 0000-0002-8171-6240 Journal Article 2023 09 05 یکی از ابزارهای نوین و کارآمد دولت‌ها برای کنش در فضای بین‌المللی و دستیابی به موقعیت بهتر در اقتصاد جهانی، دیپلماسی اقتصادی است. دیپلماسی اقتصادی زمینه تنش‌زدایی در روابط سیاسی را فراهم می‌آورد. با روی کار آمدن حزب بهاراتیا جاناتا موسوم به بی.جی. پی در هندوستان از سال ۲۰۱۴ هند و عمان کوشش در ارتقا روابط داشته‌اند. روابط دو کشور دارای پیشینه تاریخی و ابعاد گوناگونی همچون اقتصادی، سیاسی، فنی، نظامی و... است. هندوستان با درپیش‌گرفتن سیاست خارجی توسعه‌گرا، کوشش در ارتقا وزن ژئوپلیتیک خود دارد که این مهم را با ابزاری هم چون صادرات توان فنی و مهندسی و واردات انرژی دنبال می‌کند. پرسش اصلی مقاله این است که راهبرد و اهداف دیپلماسی اقتصادی هند در چیست؟ یافته های پژوهش با کاربست روش تحقیق کیفی مبتنی بر رویکرد توصیفی - تحلیلی نشان میدهد که با روی کار آمدن دولت مودی در هند، سیاستگذاران این کشور، با اولویت قراردادن توسعه اقتصادی و با درپیش‌گرفتن دیپلماسی اقتصادی در صدد رفع نیازهای انرژی، جذب سرمایه‌گذاری و صادرات توان فنی، مهندسی و دفاعی خود می‌باشند و ازاین‌رو، یک مشارکت استراتژیک با عمان ترسیم کرده اند.

https://fp.ipisjournals.ir/article_710448_0c1a9b9029d8a90f64da06ac9a6d5de1.pdf

وزارت امور خارجه فصلنامه سیاست خارجی 23829680 37 4 2024 02 20 جایگاه اقلیم کردستان در سیاست خارجی چین نسبت به عراق 183 204 712353 FA مبارکه صداقتی دانش آموخته کارشناسی ارشد روابط بین الملل، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه خوارزمی محسن کشوریان آزاد دانش آموخته دکتری روابط بین الملل، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه خوارزمی Journal Article 2023 08 16 پس از حمله آمریکا به عراق در سال 2003 و خودمختاری اقلیم کردستان، بازیگران بزرگ جهانی و منطقه ای به دنبال تقویت روابط و گسترش حوزه نفوذ در اقلیم کردستان بوده اند. علاوه بر افزایش تجارت چین و عراق پس از سال 2003، شرکت‌های دولتی چینی از طریق کانال‌های رسمی مانند وزارت نفت عراق و کانال‌های غیررسمی مانند رهبران شرکت‌های بزرگ، روابط تجاری و خطوط ارتباطی برای همکاری با اقلیم کردستان ایجاد کرده‌اند. همچنان که چین، با افزایش مصرف خود، در سال 2013 به یکی از بزرگ‌ترین واردکننده نفت جهان تبدیل شده است. به همین منظور، اقدامات سریعی برای گسترش نقش خود در عراق از طریق دولت مرکزی و اقلیم کردستان انجام داده است و استقرار در عراق به یکی از جنبه‌های سیاست خارجی و اقتصادی چین تبدیل شد. لذا این مقاله به دنبال تبیین راهبرد چین در اقلیم کردستان است و بهدنبال پاسخ به این سؤال است که اقلیم کردستان چه جایگاهی در سیاست خارجی چین نسبت به دولت عراق دارد؟ فرض پژوهش این است که پکن با رعایت اصول تمامیت ارضی دولت مرکزی عراق و عدم ورود به مسائل امنیّتی- نظامی، توسعه روابط را در ابعاد اقتصادی با اقلیم کردستان دنبال کرده است. یافته های پژوهش با استفاده از روش کیفی مبتنی بر تحلیل توصیفی، نشان می‌دهد که چین به دنبال توسعه چندوجهی روابط تجاری، سرمایه گذاری، ساخت‌وساز و تبادل فرهنگی با اقلیم کردستان عراق بوده و برخلاف دیگر قدرتهای بزرگ فاقد دستورکار امنیّتی-نظامی و مداخله جویانه در عراق است.

https://fp.ipisjournals.ir/article_712353_a058213633bb08fdd9f2c2e0b776dfc8.pdf