وزارت امور خارجه فصلنامه سیاست خارجی 23829680 36 4 2023 02 20 نظمِ بین‌المللیِ در حال گذار از منظر سازه‌انگاری: بررسی نقش ایده‌ها، هنجارها و هویت‌ها 5 28 702296 FA حیدرعلی مسعودی استادیار روابط بین الملل دانشگاه بهشتی Journal Article 2022 12 02 نظمِ بین‌المللیِ در حال گذار یکی از جذاب‌ترین موضوعات پژوهشی روابط بین‌الملل در دهه‌های اخیر بوده است. وجه مشترک پژوهش‌های واقع‌گرا و لیبرال در این زمینه، تمرکز بر ابعاد مادی نظم بین‌المللی و وجه افتراق آنها ماهیت منازعه‌آمیز یا همکاری‌جویانه سیاست بین‌الملل در دوران گذار است. با وجود این پیشینه نظری، ابعاد معنایی نظم بین‌المللیِ در حال گذار در این تحقیقات مغفول مانده است. تحقیقات سازه‌انگارانه معدود درباره این ابعاد نیز صرفاً برخی ابعاد را مبنا قرار داده‌اند و جامعیت لازم را ندارند. بر این اساس، سؤال اصلی مقاله این است که رویکرد سازه‌انگاری چه کمکی به فهم نظم بین‌المللیِ در حال گذار می‌کند. برای پاسخ به این سؤال ابتدا ادبیات موجود مورد بررسی قرار خواهد گرفت. سپس چارچوب مفهومی سازه‌انگارانه شامل مقوله ایده‌ها، هنجارها و هویت‌ها برای فهم ویژگی‌های نظمِ بین‌المللیِ در حال گذار توضیح داده خواهد شد. سپس در سه بخش مقاله، تداوم، فرسایش و ظهور ایده‌ها، هنجارها و هویت‌ها در نظمِ بین‌المللیِ در حال گذار مورد بررسی قرار خواهند گرفت. یافته اصلی مقاله این است که روندهای همزمانِ تداوم، فرسایش و ظهور ایده‌ها، هنجارها و هویت‌ها مهم‌ترین ویژگی نظمِ بین‌المللیِ در حال گذار از منظر سازه‌انگاری است.

https://fp.ipisjournals.ir/article_702296_8bdc05b9c8e61d78f5af18a30b89a793.pdf

وزارت امور خارجه فصلنامه سیاست خارجی 23829680 36 4 2023 02 20 تاثیر همگرایی جمهوری آذربایجان و اسرائیل بر امنیت ملی ایران 29 52 702292 FA پریسا شاه محمدی کارشناس ارشد دیپلماسی و سازمان‌های بین المللی، دانشگاه شهید باهنر کرمان، ایران. 0000-0002-9138-4876 رضا خلیلی دانشیار علوم سیاسی، دانشگاه خوارزمی تهران، ایران. Journal Article 2022 08 31 فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی، موجب حضور تدریجی رژیم اسرائیل در منطقه قفقاز، به‌ویژه جمهوری آذربایجان شده است. این کشور، با استقبال از برقراری روابط دیپلماتیک با رژیم اسرائیل، آن را بهعنوان دروازه ورود به غرب و ایالات متحده آمریکا قلمداد می‌نماید. این رژیم نیز تلاش دارد با نفوذ بیشتر در جمهوری آذربایجان، نگرانی‌های امنیتی خود را به جدار مرزهای ایران منتقل نموده و با استفاده از ایجاد پایگاه‌هایی در مرزهای ایران، آسیب‌پذیری این کشور را افزایش داده و به همان نسبت دغدغه‌های امنیتی خود را در قبال ایران کاهش دهد. در واقع، ماهیت روابط رژیم اسرائیل با جمهوری آذربایجان باید فراتر از دشمنی ایدئولوژیک و سیاسی با ایران و در جهت درک توازن قوا مورد تجزیه و تحلیل قرار گیرد. مقاله درصدد پاسخ به این سؤال است که همگرایی جمهوری آذربایجان و رژیم اسرائیل چه تأثیری بر امنیت ملی ایران دارد؟ در همین راستا اطلاعات و داده‌ها با بهره‌گیری از مقالات، اسناد و منابع کتابخانه‌ای جمع‏آوری شده و با توصیف و تحلیل آنها با روش تحلیل تاریخی و استنباط منطقی این نتیجه حاصل شده است که همگرایی جمهوری آذربایجان و رژیم اسرائیل سبب افزایش نفوذ و حضور تل‌آویو در محیط پیرامونی امنیتی ایران شده و تهدیدات مختلف سیاسی، نظامی، امنیتی و ... را در قالب ترویج فرهنگ غربی، تفکرات ضداسلامی، ضد شیعی و سکولار، جلوگیری از مشارکت ایران در تحولات کشورهای خاورمیانه و عدم مشروعیت نفوذ ایران در منطقه خلیج فارس علیه این کشور ایجاد کرده است. .

https://fp.ipisjournals.ir/article_702292_b3356f38420df3686b978311272d2d3b.pdf

وزارت امور خارجه فصلنامه سیاست خارجی 23829680 36 4 2023 02 20 بازطراحی مدل تصمیم‌گیری دیپلماتیک برجام مبتنی بر نظریه بازی‌ها 53 74 702291 FA محمدرضا محمدی گودرزی دانشگاه عالی دفاع ملی سعید فریدی دانشگاه عالی دفاع ملی فریدون طالب پور دانشگاه عالی دفاع ملی Journal Article 2022 08 11 مناقشه هسته ای ایران و کشورهای1 +5، یکی از چالش‌برانگیزترین موضوعات سیاست داخلی و خارجی ایران در طی یک دهه گذشته بوده است. پس از امضای برنامه جامع اقدام مشترک (برجام)، بهدلیل خروج یک‌جانبه آمریکا از این توافق و عدم پایبندی سایر طرف‌های غربی به تعهدات پیش‌بینی شده در آن مبین آغاز بازی جدید و یا تغییر در تاکتیک و تکنیک‌های بازی‌های قبل بود. باتوجه ‌به لزوم تعامل سازنده با کشورهای جهان در چارچوب اصول سیاست خارجی ج.ا.ا (عزت، حکمت و مصلحت) و جلوگیری از غافلگیری در برابر اقدامات و تصمیمات کشورهای مقابل، این پژوهش باهدف پیشبینی گزینههای احتمالی پیشروی هر یک از طرفین و رفتار متقابل طرف دیگر در آینده با بهرهگیری از تئوری بازیها بررسی اسناد و مدارک و سایر بانک‌های اطلاعاتی مرتبط با برجام و تحلیل آنها انجام شد. نتیجه تحقیق، بیانگر ایجاد توافق جدیدی است که خواسته های طرفین در آن به‌صورت عادلانه تأمین گردد. در صورت تحقق این امر، ایالات متحده با بیان عبارت های بشردوستانه و لزوم رفع تحریمهای اقتصادی به‌منظور کاهش فشار بر مردم ایران بازگشت خود به برجام را توجیه نموده و جمهوری اسلامی ایران نیز با توجه ‌به اصول سیاستهای خارجی خود (عزت، حکمت و مصلحت) در خصوص مسئله برجام با طرف مقابل مذاکره می نماید.

https://fp.ipisjournals.ir/article_702291_0689d6e6f7f63ed20ffe78cea9c07646.pdf

وزارت امور خارجه فصلنامه سیاست خارجی 23829680 36 4 2023 02 20 راهبرد جمهوری اسلامی ایران در دستیابی به قدرت برتر منطقه ای 75 110 702294 FA رحیم افشاریان دانشگاه علامه طباطبایی 0000-0003-4137-559X رضا عرب چادگانی دانشگاه تهران مرضیه جوادی ارجمند دانشگاه تهران Journal Article 2022 11 08 جمهوری اسلامی ایران با ترسیم چشم انداز بیست ساله (1404-1384هـ.ش.)، هدف خود را کسب جایگاه اول منطقه در حوزه های مختلف قرار داده است. تبدیل شدن ایران به قدرت برتر منطقه ای با چالش های متعدد اقتصادی، سیاسی و امنیتی رو بهرو است به نحوی که شناخت راهبرد مناسب جهت دستیابی به این هدف ضروری بوده و فقدان چنین راهبردی باعث هدر رفت منابع سیاسی و اقتصادی ایران خواهد گردید. در این پژوهش با به کارگیری نظریه مجموعه امنیتی منطقه ای و بررسی ویژگی های منطقه پیرامونی، مناسبات قدرت میان ایران و دیگر قدرت منطقه ای مدعی، تلاش شده است با استفاده از روشهای کمی و کیفی و ابزارهای جمع آوری اطلاعات کتابخانه ای و همچنین پرسشنامه که روایی آن با نظر خبرگان و پایایی آن با آلفای کرونباخ 0.9 تأیید گردید، و به کارگیری تکنیک SWOT بهمنظور تحلیل یافته های پژوهش، به این پرسش اساسی پاسخ داده شود که در رویکرد مجموعه امنیتی منطقهای، بهترین راهبرد جمهوریاسلامی ایران در دستیابی به قدرت برتر منطقهای کدام است. اولویت راهبردهای18گانه احصایی در این پژوهش نشان میدهد که دستیابی به این سطح از قدرت، ارتباط نزدیکی با حوزه اقتصادی دارد، به گونه ای که سه راهبرد نخست با نمره جذابیت بیشتر از 9 در این حوزه قرار میگیرند. بر این اساس راهبرد «دستیابی به قدرت برتر منطقهای از طریق تقویت قفل شدگی اقتصادی به وسیله افزایش حجم مبادلات تجاری و فعال کردن نهادها و سازمانهای اقتصادی منطقه ای» با نمره جذابیت 6/9 به عنوان راهبرد پیشنهادی پژوهش جهت دستیابی ایران به قدرت برتر منطقه ای پیشنهاد گردید.

https://fp.ipisjournals.ir/article_702294_d8d2587d94adcdf31706b9efe04db909.pdf

وزارت امور خارجه فصلنامه سیاست خارجی 23829680 36 4 2023 02 20 بررسی نقش انگلیس و سیاست موازنه قدرت در منطقه خلیج فارس در دوره پسا برگزیت 111 144 702293 FA سیدمهدی حسینی متین دکتری روابط بین الملل، دانشگاه تهران Journal Article 2022 08 11 دولت انگلیس برای نخستین بار پس از دهه 1970 میلادی و طی چندسال اخیر به ویژه پس از آغاز فرآیند خروج از اتحادیه اروپایی موسوم به «برگزیت»، اقدامات و کنش های متمایزی نسبت به گذشته در منطقه خلیج فارس انجام داده است که با الگوی رفتاری این کشور از سال 1969 مبنی بر «خروج از شرق سوئز یا خلیج فارس» تاکنون، فاصله داشته و حاکی از نوعی تحول در سیاست خارجی این کشورنسبت به این منطقه است. لذا پرسش مهم این پژوهش این است که علت عمده این تغییر رویکرد وتغییر الگوی رفتاری انگلیس چیست؟ نوشتار حاضر بر این فرضیه استوار است که «علت اصلی رفتارهای اخیر انگلیس نگرانی از ایجاد «خلأ قدرت» و پیگیری نوعی «سیاست موازنه قدرت» در چارچوب راهبرد «بریتانیایی جهانی» در منطقه است. روش پژوهش به کارگرفته شده در نوشتار حاضر توصیفی- تحلیلی و مبتنی بر کاربست مفاهیم برگرفته شده از نظریة نوواقعگرایی در روابط بین الملل است که به نظر می رسد در اینجا کارآیی بیشتری نسبت به سایر نظریه ها دارد. براین اساس، ابتدا تمام اطلاعات و داده های موجود در مورد موضوع شامل منابع نوشتاری، کتابخانه ای، اینترنتی، مقالات و اظهارات مقامات رسمی جمع آوری و سپس در راستای پشتیبانی از فرضیه اصلی نوشتار کنونی و در چارچوب نظری ارائه شده، مورد تحلیل و بررسی قرار می گیرند. نتیجه بررسی های صورت گرفته حاکی از آن است که انگلستان در دوره جدید با تکیه بر ادراکات خود از شرایط حساس منطقه استراتژیک خلیج فارس و با احساس خطر از خلأ قدرت ناشی از کاهش حضور آمریکا، درصدد است با پیشبرد سیاست موازنه قدرت نقش فعالانهای در تحولات و معادلات این منطقه برعهده داشته باشد.

https://fp.ipisjournals.ir/article_702293_e8f228a7a271a68d2fd509eb6eff0dda.pdf

وزارت امور خارجه فصلنامه سیاست خارجی 23829680 36 4 2023 02 20 خلیج فارس بین استراتژی ایندوپاسیفیک ایالات متحده و ابتکار کمربندو راه چین 145 174 702297 FA قدرت الله بهبودی نژاد دانش اموخته دکتری مطالعات بین الملل، دانشگاه جواهر لعل نهرو Journal Article 2022 07 02 در این نوشتار تلاش شده است تا با استفاده از روشی تحلیلی-تبیینی به این پرسش پاسخ داده شود که جایگاه خلیج فارس در بازی بزرگ بین دو استراتژی ایندو-پاسیفیک آمریکا و ابتکار کمربند و جاده چین چیست؟ فرضیه تحقیق این است که تلاش‌های آمریکا و چین برای ترسیم نظم منطقه ای جدید که در قالب دو استراتژی ایندو- پاسیفیک و کمربند- راه متجلی شده است، زیرمنطقه خلیج فارس را تحت تأثیر قرار خواهد داد. در نتیجه، کشورهای حوزه خلیج فارس که از چتر امنیتی آمریکا برای توسعه روابط تجاری با قدرت‌های فرامنطقه‌ای از جمله چین و هند استفاده کرده‌اند، در صورت تشدید رقابت بین این دو استراتژی و ایجاد کمشکش، چیزهای زیادی برای به دست آوردن یا باختن دارند. یافته های تحقیق همچنین نشان می دهد که این معضل کشورهای حاشیه خلیج فارس را به بازی با حاصل جمع صفر تشویق می کند و باعث تشدید توازن قوا میشود که پیامدهای منفی بر امنیت منطقه ای دارد.

https://fp.ipisjournals.ir/article_702297_70c95ad08164e8debd128172edcb3e77.pdf

وزارت امور خارجه فصلنامه سیاست خارجی 23829680 36 4 2023 02 20 تاثیر هویت ملی بر سیاست خاورمیانه‌ای روسیه در تحولات عربی (با تاکید بر سوریه) 175 200 702295 FA زهره خانمحمدی دانشجوی دکتری روابط بین الملل- دانشگاه آزاد تهران مرکزی 0000-0002-5521-4677 علیرضا سلطانی استادیار روابط بین الملل، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی 0000-0003-0936-3257 Journal Article 2022 11 11 فدراسیون روسیه اگرچه با فروپاشی شوروی متولد و به‌زعم برخی نویسندگان دچار سرگشتگی هویتی شد اما می‌توان آن را دولتی قدیمی محسوب کرد که بر اساس برخی شاخص‌ها هویت آن از دوره تزارها تا امروز تداوم داشته است. «اقتدارگرایی» و «قدرت بزرگ» که همواره در تاریخ و هویت روسیه به چشم می‌خورد، نه ‌تنها از بعد فرهنگ و هنجاری آن بلکه از منظر سیاسی و تأثیر بر سیاست خارجی نقش قابل ملاحظه‌ای دارد. منطقه خاورمیانه که روس‌ها از دیرباز سابقه حضور در آن را دارند، با بروز تحولات عربی شاهد نقش‌آفرینی فعال روس‌ها شد، زیرا مؤلفه هویت بر سیاست خارجی مسکو در این منطقه تأثیرگذار بود. از اینرو، در پژوهش حاضر به دنبال پاسخ به این سؤال هستیم که چگونه هویت ملی بر سیاست خاورمیانه‌ای روسیه در تحولات 2011 تأثیر گذاشته است؟ یافته‌ها حاکی از آن است که شاخص‌های هویت ملی روسیه مبتنی بر «اقتدارگرایی» و «قدرت بزرگ»، ذهنیت رهبران سیاسی این کشور در خصوص ادراک تهدید افراط‌گرایی و دیگر بازیگران خصوصاً غرب نسبت به خویش را در تحولات خاورمیانه شکل دادهاند و زمینه نقش‌آفرینی فعال این بازیگر را فراهم آوردند. هدف از پژوهش حاضر نیز بررسی سیاست خاورمیانه‌ای روسیه در یک دهه اخیر از منظر هویتی است تا بتواند منجر به شناخت سازه‌انگارانه سیاست خارجی این بازیگر شود. در این راستا، این پژوهش با استفاده از رویکرد تفسیری و بر مبنای مؤلفه هویت در نظریه سازه‌انگاری مورد تحلیل قرار خواهد گرفت. .

https://fp.ipisjournals.ir/article_702295_bf942b297cdc20f5d41a327ad1c69f4e.pdf

وزارت امور خارجه فصلنامه سیاست خارجی 23829680 36 4 2023 02 20 پهپاد به عنوان ابزاری نوین در سیاست خارجی، مطالعه موردی سیاست پهپادی ترکیه (2017-2022) 201 226 702298 FA علی صالحیان دانشکده علوم انسانی، دانشگاه تربیت مدرس محمد رضا دهشیری استاد دانشکده روابط بین الملل وزارت امور خارجه 0000-0001-8223-3358 ولی گلمحمدی دانشکده علوم انسانی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران 0000-0003-2503-2183 Journal Article 2022 05 28 امروزه با گسترش ابزاری تحت عنوان «پهپاد» و استفاده نظامی از آن، این فنآوری جدید به شکلی از قدرت ملی بدیل گشته است و به‌عنوان عنصری تأثیرگذار در منازعات و تعاملات بین‌المللی، ایفای نقش می‌کند. پهپادها به‌عنوان سلاحی نوین، توانایی آن را دارند تا به‌صورت از راه دور، در مدت‌زمان بالا و با انعطاف عملیاتی گسترده به مأموریت بپردازد و هزینه‌ای کمتری نسبت به جایگزین‌های عملیاتی دیگر دارند، لذا دسترسی به ابزاری جدید توسط دولت‌ها، می‌تواند به‌عنوان اهرمی در سیاست خارجی برای انتفاع ملی آن‌ها بدیل شود. این پژوهش در پی پاسخ به این پرسش که چگونه می‌توان از ابزارهای نوین حوزه نظامی به‌صورت عام و پهپاد به‌صورت خاص را در سیاست خارجی به کار گرفت، با استفاده از چارچوب نظری واقعگرایی نوکلاسیک به آزمایش این فرضیه می‌پردازد که «پهپادها و ابزارهای نوین نظامی با ایجاد ظرفیت جدید در سه حوزه قدرت نرم، مبادلات اقتصادی و سیاسی به شکل تأثیر بر موازنه قدرت می‌تواند موجب پیگیری منافع کشورها شود» که در این راستا به مطالعه موردی سیاست پهپادی ترکیه از سال 2017 تا سال 2022 می‌پردازد.

https://fp.ipisjournals.ir/article_702298_809aa24ca5c5183501dad0369df1f1f0.pdf