وزارت امور خارجه فصلنامه سیاست خارجی 23829680 مقالات آماده انتشار 2026 04 12 هوش مصنوعی و تحریم های فناورانه در ساختار معنایی روابط آمریکا و اروپا با ایران 735086 FA میثم مهدیان جم دانش آموخته کارشناسی ارشد روابط بین الملل، دانشگاه تهران، تهران، ایران. 0009-0008-1103-4413 Journal Article 2025 07 13 در سال‌های اخیر، فناوری‌های راهبردی نوظهور به‌ویژه هوش مصنوعی، جایگاهی بنیادین در معادلات قدرت بین‌المللی یافته‌اند. در این میان، کشورهای غربی به‌ویژه آمریکا و اتحادیه اروپا، از ابزار تحریم‌های فناورانه برای اعمال محدودیت بر توسعه فناوری در جمهوری اسلامی ایران بهره گرفته‌اند. این تحریم‌ها نه‌تنها ماهیتی اقتصادی دارند، بلکه بر ساختار هویتی و گفتمانی ایران نیز اثرگذار بوده‌اند. پژوهش حاضر با رویکرد سازه‌انگاری به دنبال پاسخ به این پرسش اصلی است که تحریم‌های فناورانه با محوریت هوش مصنوعی چگونه چارچوب گفتمان‌های هویتی و امنیتی، ساختار روابط جمهوری اسلامی ایران با آمریکا و اروپا را شکل داده‌اند؟ تحریم‌های فناورانه در حوزه فناوری‌های نوظهور، به‌ویژه هوش مصنوعی، نه صرفاً ابزار فشار اقتصادی بلکه سازه‌هایی گفتمانی و هویتی هستند که به بازتولید «دیگری‌سازی فناورانه » از ایران در گفتمان غرب منجر شده‌اند؛ در مقابل، ایران نیز با هویت‌سازی فناورانه مقاومت ‌محور، به بازتعریف نقش خود در نظم جهانی پرداخته است. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که تعاملات فناورانه میان ایران و غرب، بیشتر از آنکه بر اساس موازنه منافع صرف باشد، در بستر معناها، تصورات و هویت‌های متعارض شکل می‌گیرد. این نوشتار با استفاده از منابع معتبر داخلی و خارجی، در چارچوب نظریه سازه‌انگاری، به تحلیل روندهای هویتی، سیاسی و فناورانه در ساختار روابط ایران با قدرت‌های غربی می‌پردازد.