وزارت امور خارجه فصلنامه سیاست خارجی 23829680 39 4 2026 02 20 Energy Capacity-Building in Iran's Foreign Policy in Central Asia: A Case Study of Turkmenistan ظرفیت سازی انرژی در سیاست خارجی ایران در آسیای مرکزی (مطالعه موردی ترکمنستان) 59 92 733553 FA رحمت حاجی مینه دانشیار روابط بین الملل، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران شرق، تهران، ایران 0000-0002-1225-9541 محمدمهدی خزاعی دانشجوی دکتری مطالعات آمریکای شمالی،‌ دانشگاه تهران، تهران، ایران 0009-0000-3704-6633 ابراهیم رضایی راد دانشجوی دکتری روابط بین الملل دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقیقات، تهران، ایران 0000-0003-1169-1508 Journal Article 2025 05 27 Given the growing importance of energy in global political and economic developments, its role in the foreign policy of countries has become more prominent. Today, geopolitics of energy and geo-economics play a major role in shaping foreign policy. The main question of this article is: How does energy capacity shape Iran's foreign policy toward Central Asia, particularly Turkmenistan? Based on a theoretical framework grounded in geopolitics of energy and geo-economics and employing a descriptive-analytical method, the main hypothesis of the research is that, given the positions of Iran and Turkmenistan as energy producers and exporters, energy capacity serves as an instrumental function in Iran’s foreign policy. It can contribute to optimizing the energy-driven interests of both countries and reducing Turkmenistan’s geopolitical challenges and Iran’s geo-economic challenges. The findings of the study indicate that although Iran and Turkmenistan, as natural gas producers, may be considered competitors, cooperation based on gas transit and swap agreements can pave the way for expanding bilateral relations and advancing mutual interests. Additionally, routes such as the International North–South Transport Corridor and the connection of Chabahar Port to it will play a significant role in facilitating Turkmen gas exports and consolidating Iran’s position in the regional energy transit chain. However, the operationalization of these capacities faces structural challenges, such as unilateral sanctions and competition among transit routes. Overcoming these challenges requires active bilateral and multilateral diplomacy at the regional level. امروزه نقش انرژی در سیاست خارجی کشورها با توجه به اهمیت روزافزون آن در تحولات سیاسی و اقتصادی جهان برجسته‌تر شده است؛ تا آنجا که امروزه ژئوپلیتیک انرژی و ژئواکونومی سهم عمده‌ای در شکل‌دهی به سیاست خارجی کشورها ایفا می‌کنند. در همین راستا پرسش اصلی مقاله حاضر این است که ظرفیت انرژی در شکل‌دهی به سیاست خارجی ایران در قبال کشورهای آسیای مرکزی، به ‌ویژه ترکمنستان، چگونه عمل می‌کند؟ در پاسخ،‌ فرضیه پژوهش بیان می‌کند که بر اساس چارچوب نظری ترکیبی ژئوپلیتیک انرژی و ژئواکونومی، با تحلیل داده‌ها با استفاده از روش کیفی و رویکرد توصیفی- تحلیلی و با توجه به حضور ایران و ترکمنستان در جمع کشورهای تولیدکننده و صادرکننده انرژی، ظرفیت انرژی در سیاست خارجی ایران می‌تواند کارکردی به مثابه یک ابزار راهبردی داشته باشد و در راستای هسموسازی منافع انرژی‌محور دو کشور، همزمان در کاهش چالش‌های ژئوپلیتیکی ترکمنستان و ژئواکونومیکی ایران ایفای نقش نماید. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که گرچه ایران و ترکمنستان به ‌عنوان تولیدکنندگان گاز طبیعی ممکن است رقیب یکدیگر قلمداد شوند، اما همکاری‌های مبتنی بر ترانزیت و سوآپ گاز می‌تواند زمینه‌ساز گسترش روابط دوجانبه و پیش‌برنده منافع مشترک باشد. همچنین مسیرهایی مانند راه‌گذر بین‌المللی شمال ـ جنوب و اتصال بندر چابهار به آن، می‌تواند نقش مهمی در تسهیل صادرات گاز ترکمنستان و تثبیت جایگاه ایران در زنجیره ترانزیت انرژی منطقه‌ای ایفا کند. با این حال، عملیاتی‌سازی این ظرفیت‌ها با چالش‌های ساختاری همچون تحریم‌های یکجانبه و رقابت‌های ترانزیتی مواجه است که غلبه بر آنها نیازمند دیپلماسی فعال دوجانبه و چندجانبه در سطح منطقه‌ای است. https://fp.ipisjournals.ir/article_733553_b43e159754a1a0c83230292c3d01c5ac.pdf